Muzeum Podlaskie w Białymstoku
Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego

Kalendarz wydarzeń MPB

wystawy stałe

Odzyskana historia. Hotel Ritz

Otwarcie stałej ekspozycji z prezentacją makiety Hotelu Ritz.

Słynny, białostocki Hotel Ritz otwarto tuż przed Wielką Wojną, w 1913 r. Strawiony przez płomienie w czasie drugiej wojny światowej, ostatecznie zniknął z panoramy miasta wkrótce po zakończeniu działań wojennych. Budowla przez trzy dekady pełniła rolę jednej z wizytówek miasta. Słynęła ze świetnie wyposażonych apartamentów, wykwintnej kuchni, niezrównanej orkiestry jazzowej oraz niezapomnianych balów. Białostoczanie zwykli mówić "był Ritz, nie ma nic". W pamięci ludzkiej pozostały jednak wspomnienia, a w zakamarkach strychów nieliczne relikty świetnej przeszłości, których gromadzenie uwieńczone zostało w roku 2013 projektem makiety hotelu, na której odsłonięcie serdecznie zapraszamy.


W białostockiej kamienicy

Kamienica przy ulicy Warszawskiej 37, w której mieści się Muzeum Historyczne, wybudowana została w latach 1910 – 1913 przez fabrykancką rodzinę Lurie. W 1923 roku kupił ją Samuel Hirsz Cytron, dlatego funkcjonowała zawsze jako kamienica Cytronów.

Od 2008 roku Muzeum prowadziło w kamienicy prace konserwatorsko – renowacyjne przywracające dawną świetność elewacji zewnętrznej i oryginalny wystrój wnętrzom na parterze. Wszędzie zastosowano wapienne tynki, a na podstawie przebadanych w laboratorium próbek, została określona autentyczna kolorystyka. W pomieszczeniach muzealni konserwatorzy odkryli, zachowane pod wieloma warstwami farby, malowane ornamenty zdobiące ściany. Dzisiaj te plastyczne dekoracje, mocne zdecydowane kolory ścian i sufitów robią niezwykłe wrażenie. W tak odtworzonych wnętrzach urządzona została stała ekspozycja "W białostockiej kamienicy" pokazująca, jak mieszkali na początku XX wieku bogaci białostoczanie.

Niestety nie zachowały się żadne przekazy ikonograficzne, dokumenty lub inne źródła dotyczące tego budynku. Należało więc z układu pomieszczeń „odczytać” ich pierwotne funkcje. Na parterze trzy pokoje, położone od frontu i rozmieszczone w amfiladzie, stanowiły reprezentacyjną część mieszkania. Dlatego urządzone w nich zostały salony i jadalnia. Pomieszczeniom w głębi kamienicy nadano charakter prywatny.
Prezentowane na wystawie meble, przedmioty użytkowe, fotografie i obrazy stanowią kolekcję tworzoną w Muzeum Podlaskim w Białymstoku od 1949 r. Przedmioty te, w zdecydowanej większości, znajdowały się niegdyś w białostockich domach i mieszkaniach.

Jadalnia


Buduar

Gabinet

Salonik bordowy


Salonik błękitny


 

 

Korytarz

Oprócz funkcji komunikacyjnych, spełniał też rolę galerii, co podkreśla intensywna kolorystyka lamperii i oświetlenie. Stolarkę drzwi i szaf, zgodnie z ówczesną modą, ozdobiono mazerunkiem.

Obrazy:

  1. Jan Chrucki, Wędkarz, płótno, olej
  2. Ludwik Grabowski, Raszyn. Grobla historyczna z roku 1809, 1935 r., płótno, olej
  3. Ignacy Pinkas, Pałac, płótno, olej
  4. Kubarski, Pejzaż, płótno, olej
  5. AN, Krajobraz jesienny, płótno, olej
  6. Franciszek Kędzia, Pejzaż włoski, 1913 r., płótno, olej

Salonik bordowy

Przyjmowano w nim gości. Jeśli zaproszeni byli na obiad, to przed przejściem do jadalni, zgodnie z obowiązującą etykietą, tu się spotykano prowadząc rozmowy.

Komplet mebli, Polska, XIX/XX w.
Stół, Wilno, k. XIX w.
Serwantka, Polska, pocz. XX w.
Stolik „karciak”, Polska, k. XIX w.
Kilim, Polska, pocz. XX w.
Tremo z konsolą, Polska, k. XIX w.
Talerz cynowy, Białystok, 1892 r.
Fotografie rodziny Stołeckich, Białystok, k. XIX w.

Jadalnia

Najważniejszym meblem w tym pomieszczeniu był centralnie ustawiony stół. Najczęściej był on rozkładany tak, by mogło przy nim usiąść od 12 do 24 osób.

Stół z 12 krzesłami, Polska, pocz. XX w.
Komplet mebli: kredens, pomocnik z lustrem, otomana, Polska, k. XIX w.
Serwantka, Polska, pocz. XX w.
Zegar szafowy podłogowy, Niemcy, pocz. XX w.
Stolik do robótek, Polska, k. XIX w.
Gramofon, pocz. XX w.

Salonik błękitny

Po obiedzie goście przechodzili do saloniku na herbatę. Tu słuchano muzyki i rozmawiano.

Stół z 6 krzesłami, Polska, XIX/XX w.
Tremo, Niemcy, XIX/XX w.
Pianino Ernst Irmler, Lipsk, k. XIX w.
Kredens, Białystok, XIX/XX w.
Serwantka, Polska, pocz. XX w.
Stolik pod samowar, Rosja, k. XIX w.

Buduar pani domu

W buduarze odpoczywano, poprawiano toaletę, oddawano się lekturze. Tu nie mieli wstępu goście. Umiejscowienie tego pokoju umożliwiało też sprawowanie kontroli nad funkcjonowaniem domu i kierowanie służbą. Boczne wyjście umożliwiało dyskretne udanie się do toalety.

Szezlong, Niemcy. pocz. XX w.
Stolik do robótek, pocz. XX w.
Sekretarzyk, Polska, 2 poł. XIX w.
Toaletka, Polska, pocz. XX w.
Suknia damska, Białystok, ok. 1900 r.
Fotografie, Białystok, pocz. XX w.

Gabinet pana domu

Gabinet był miejscem pracy. Białostoccy przemysłowcy prowadzili swe interesy w kantorach lecz ważnych partnerów przyjmowali w domu. W gabinecie odbywały się też kameralne spotkania towarzyskie.

Sejf, Warszawa, k. XIX w.
Sekretera, Polska, XIX/XX w.
Biurko, Polska, pocz. XX w.
Szafa biblioteczna, Niemcy, k. XIX w.
Komplet foteli, Niemcy, k. XIX w.
Stolik do szachów, Polska, pocz. XX w.
Fotografie, Białystok, XIX/XX w. 


Białostocki salon artystyczny

 


 

Ekspozycja, na której prezentujemy prace malarzy
tworzących w Białymstoku w okresie międzywojennym
Józefa Blicharskiego, Eugeniusza Marcina Kazimirowskiego,
Czesława Sadowskiego i Józefa Jana Zimmermana

 

Józef Blicharski, malarz, pedagog, ur. 13.II.1886 r. we Lwowie, rozstrzelany 25.VI.1941 r. w Białymstoku przez wycofujące się wojska sowieckie.

W latach 1905-1911 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u J. Unierzyskiego, J. Mehoffera i J. Pankiewicza, gdzie uzyskał dyplom nauczyciela rysunków. W latach 1911-1914 był asystentem w katedrze rysunków odręcznych politechniki lwowskiej, następnie nauczycielem rysunków w gimnazjum w Kijowie. W latach 1920-1939 w Białymstoku pracował jako nauczyciel rysunków w Męskim Seminarium Nauczycielskim i w Gimnazjum im. J. Piłsudskiego. Angażował się w życie społeczne i kulturalne Białegostoku. Brał udział w przygotowaniu planów urządzenia białostockich Plant.

Malował pejzaże, portrety, zajmował się również rzeźbą i grafiką. Brał udział w wystawach zbiorowych plastyków białostockich w 1930 r. w Sali Reprezentacyjnej Urzędu Wojewódzkiego w pałacu Branickich i w 1937 r. w Publicznej Szkole Dokształcającej Zawodowej. Zajmował się też malarstwem ściennym, m.in. zaprojektował polichromie w salach Seminarium Nauczycielskiego oraz stworzył obraz Matki Bożej Ostrobramskiej we wnęce ścianki gotyckiej w przypałacowym ogrodzie. Uczestniczył w pracach przy dekorowaniu wnętrz kościoła św. Rocha. Z dużym powodzeniem zajmował się też projektowaniem mebli.

We wspomnieniach byłych uczniów zapisał się jako nauczyciel niezwykły – obdarzony charyzmą, potrafiący wzbudzić w nich emocje. Dostrzegał w podopiecznych wszelkie przejawy wrażliwości i starał się je pielęgnować.

Zginął w dramatycznych okolicznościach. Wieczorem 25.VI.1941 r. wycofujący się z Białegostoku Rosjanie rozstrzelali go przed domem, w którym mieszkał przy ulicy Jagiellońskiej. Przyczyny tej zbrodni nie zostały do końca wyjaśnione. Jedno nie ulega wątpliwości, że była to śmierć przypadkowa. Prawdopodobnie zginął za żonę, która wyszła po zmroku przed dom, aby zapalić papierosa. Płomień zapałki sowieci uznali za sygnały nadawane niemieckiemu lotnictwu. Pochowany został na białostockim cmentarzu farnym.

 


Eugeniusz Marcin Kazimirowski, malarz, ur. 11.XI.1873 r. w Wygnance na Podolu, zm. 17.IX.1939 r. w  Białymstoku.

W latach 1892-1897 odbywał studia w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, w 1897 r. w Monachium w pracowni Ażbego i w akademii u J. C. Hertericha, a następnie w Paryżu w szkole Baila. W latach 1898/99 ponownie w SSP w Krakowie w pracowni Wyczółkowskiego. Po 1914 r. w Wilnie był nauczycielem w Seminarium Nauczycielskim i dekoratorem teatralnym. Należał do WTAP (Wileńskie Towarzystwo Plastyków) i WTNAM, z którymi brał udział w wystawach. Od 1936 r. zamieszkał w Białymstoku. Założył Związek Popierania Turystyki Województwa Białostockiego, którego był dyrektorem. 21.III.1939 r. został prezesem Zarządu Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Brał aktywny udział w upowszechnianiu zabytków woj. Białostockiego poprzez odczyty, wycieczki i wydawnictwa m.in. był współautorem publikacji wydanej w 1939 r. „Białystok. Przewodnik po mieście i okolicy”. W grudniu 1937 r. brał udział w wystawie zbiorowej plastyków białostockich zorganizowanej w Publicznej Szkole Dokształcającej Zawodowej, gdzie wystawił 85 prac – głównie pejzaże, pastele i kompozycje religijne. W 1934 r. namalował wizerunek Chrystusa Miłosiernego „Jezu ufam Tobie”. Obraz ten powstał z inspiracji księdza Michała Sopoćki, który będąc spowiednikiem późniejszej świętej, siostry Faustyny, poszukiwał malarza, aby ten namalował pod jej kierunek wizerunek Chrystusa.

Zmarł we wrześniu 1939 r. i został pochowany na białostockim cmentarzu farnym. Nieliczne, zachowane jego prace znajdują się w zbiorach Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, Muzeum Narodowym w Krakowie, Muzeum Teatralnego w Warszawie, na Wawelu i w Muzeum Sztuki we Lwowie.

 


Czesław Sadowski, malarz, ur. 8.VII.1902 r. w Białymstoku, zm. 8.VI.1959 r. w Łodzi.

W 1925 r. studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w pracowni K. Tichego, następnie w latach 1929-30 w Paryżu. W Domu dla Studentów Polaków w Paryżu zorganizował wystawę swoich prac, którą zwiedziły m.in. Maria Skłodowska-Curie i Maria Mickiewiczówna, wnuczka Adama. O Sadowskim pisała prasa paryska: „W pracy jego przejawia się charakter samodzielny, bardzo silnie akcentujący oryginalność i siłę ekspresji w wyrazie i rysunku. Zwłaszcza jego szkice i kompozycje mają ten właściwy, samodzielny styl, a przecież daleki od chorych dróg futuryzmu”.

Po powrocie do Białegostoku pracował jako nauczyciel rysunków w Gimnazjum im. H. Sienkiewicza i estetyki Dokształcającej Szkoły Zawodowej. Był członkiem towarzystw kulturalno-oświatowych, m.in. przewodniczącym Sekcji Plastycznej Towarzystwa Miłośników Sztuki. Malował przede wszystkim widoki Białegostoku i okolic, wykonywał również liczne karykatury portretowe związane z miejscowym środowiskiem. W latach 1931-1937 brał udział w wystawach w Białymstoku m.in. w Salonie Jesiennym w 1931 r., w drugiej wystawie Grupy Plastyków Białostockich „Forma, Farba, Faktura” w 1932 r. W 1938 r. wyjechał do Lwowa, gdzie był dyrektorem teatralnym oraz prowadził dział karykatur w Dzienniku Polskim.

W twórczości Czesława Sadowskiego z lat 1925-1938 przeważają miejskie pejzaże i portrety. Szczególnie interesujący jest cykl drzeworytów, na którym artysta utrwalił zabytki Białegostoku i Supraśla. Zostały one rozpropagowane poprzez wydanie kart pocztowych. Był też autorem zabawnego albumiku, w którym zamieścił niezwykle celne karykatury znanych białostockich postaci z okresu międzywojennego.

 


Józef Jan Zimmerman, malarz, pedagog, ur. 2.III.1887 r. w Warszawie, zm. 4.X.1954 r. w Białymstoku.

Po ukończeniu prywatnej szkoły czteroklasowej, uczęszczał w latach 1903-08 do Warszawskiej Szkoły Rysunkowej, a następnie w latach 1913-14 odbył roczne studia w Szkole Artystycznej Plenerowej Antoniego Austina w Parku „Sielce” pod Warszawą. Dwukrotnie uczestniczył w Kursie Wakacyjnym dla nauczycieli rysunków w Bydgoszczy w 1923 r. i w Krakowie w 1925 r. 3.II.1927 r. uzyskał dyplom nauczyciela rysunków w szkołach ogólnokształcących i seminariach nauczycielskich po złożeniu egzaminu państwowego przed Komisją Egzaminacyjną Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. 2.V.1911 r. został członkiem Towarzystwa „Zachęty” Sztuk Pięknych w Warszawie, a w latach 1925-39 należał do Zrzeszenia Polskich Artystów Plastyków. Od 1915 r. na stałe zamieszkał w Białymstoku, gdzie 29.XI.1915 r. podjął pracę w charakterze nauczyciela rysunków w Gimnazjum Męskim i Żeńskim, po upaństwowieniu w 1919 r. w Gimnazjum im. Króla Zygmunta Augusta, gdzie wykładał aż do 1939 r. 7.V.1938 r. za pracę pedagogiczną odznaczony został Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę.

W zachowanej spuściźnie artystycznej malarza najstarsze prace pochodzą z 1908 r. Powstały one w czasie jego pobytu u krewnych w Błesznie i są to dwie niewielkich rozmiarów prace olejne o tematyce pejzażowej z okolic Błeszna. Białostocki okres twórczy, najdłuższy w jego życiu artystycznym, zapoczątkował obrazem „Aleja Kasztanowa” namalowanym zaraz po przybyciu do Białegostoku w 1915 r. Obraz ten wystawił w Salonie Jesiennym 1915 r. w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Na wystawach w TZSP w Warszawie brał jeszcze udział w 1924 r. w Salonie Dorocznym obrazem „Maki” oraz w 1930 r. w wystawie zbiorowej prac Zrzeszenia Polskich Artystów Plastyków, gdzie wystawił dwa obrazy „Wenecja Bydgoska” i „Motyw z parku w Bydgoszczy”. W latach 20. i 30. w Białymstoku brał udział we wszystkich wystawach prac białostockich plastyków. Prace artysty znajdują się w zbiorach Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, są też w posiadaniu rodziny.

 

BIAŁYSTOK - MAKIETA BAROKOWEGO MIASTA


W atrakcyjnej, czytelnej i łatwej w odbiorze formie wystawienniczej prezentowany jest Białystok w okresie największego rozkwitu w II poł. XVIII w., kiedy zyskał renomę jednej z najpiękniejszych siedzib magnackich w ówczesnej Polsce, wzbudzającej podziw nie tylko rodaków, ale i cudzoziemców. Aby odtworzyć jak najwierniej wygląd miasta, przy realizacji korzystano przede wszystkim z następujących źródeł:
- inwentarza sporządzonego po śmierci w 1771 roku ostatniego właściciela Białegostoku - Jana Klemensa Branickiego
- planu G. Beckera z 1799 roku wykonanego na zlecenie Kamery Prus Nowowschodnich
- planu Jana Glinki, który zrekonstruował wygląd miasta na podstawie dwóch wyżej wymienionych dokumentów i badań własnych, a także zachowanej ikonografii z epoki i okresu późniejszego.

Na makiecie o wymiarach 5m x 3,5 m zamieszczono większość elementów odczytanych z tych dokumentów, pozwalających na przedstawienie możliwie pełnego obrazu miasta i rezydencji Jana Klemensa Branickiego w końcu XVIII wieku. Oprócz usytuowania poszczególnych budynków, uwzględniono także materiał z którego zostały wykonane, rzeźbę terenu, cieki wodne, stawy, bramy i mury miejskie. Realizacja stałej ekspozycji poświęconej historii miasta w XVIII wieku uzupełnia ogromną lukę w prezentowaniu dziejów Białegostoku. Później jego losy - zabory, zniszczenia I i II Wojny Światowej - pozbawiły go większości zabytków, zarówno zabudowy trwałej, jak i ruchomych. W odbudowanym Pałacu Branickich ma swoją siedzibę Akademia Medyczna. Oglądając miasto przedstawione na makiecie, jego planową zabudowę, a przede wszystkim piękne założenie pałacowo - parkowe, stworzone przez Jana Klemensa Branickiego, można znaleźć uzasadnienie dla funkcjonującego określenia Białegostoku jako "Wersalu Podlaskiego".