Muzeum Podlaskie w Białymstoku
Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego

Kalendarz wydarzeń MPB

badania – archiwum

ARCHIWUM

<<< Powrót

BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE
w latach 2014 - 2015

SUPRAŚL stanowisko 3 i 6, gm. Supraśl. Badania wykopaliskowe 2014-2015

W archeologii rzadko zdarza się nam uczestniczyć w odkryciach przełomowych, zmieniających postrzeganie prahistorii regionu a także całego pogranicza Wschodniej i Zachodniej Europy. Najlepszym ich przykładem są odsłonięte ostatnio w pobliżu Supraśla pozostałości unikalnych obiektów obrzędowych związanych z najstarszymi elitami Europy – społecznościami określanymi w kategorii fenomenu Pucharów Dzwonowatych.
Odkrycia te związane są z kontynuacją inicjatywy prowadzenia interdyscyplinarnych badań archeologicznych ukierunkowanych na rozpoznanie osadnictwa z okresu schyłku epoki kamienia i początków epoki brązu. Prace terenowe finansowane ze środków Muzeum Podlaskiego w Białymstoku prowadzono przy ścisłej współpracy Muzeum i Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Istotnym wsparciem był również udział pracowników z Parku Krajobrazowego puszczy Knyszyńskiej. W latach 2014 i 2015 kontynuowano między innymi badania wykopaliskowe na stanowisku 6 w Supraślu położonym w sąsiedztwie kolonii Dębowik. Udało się tu odsłonić pozostałości obozowiska schyłkowoneolitycznych społeczeństw łowiecko-zbierackich gdzie po raz pierwszy odkryto unikalny depozyt obrzędowy zawierający między innymi fragment tzw. puchara dzwonowatego. Efekty prac stanowiły impuls do podjęcia badań na sąsiednim stanowisku (Supraśl 3) zlokalizowanym na niewielkiej wyspie położonej pośród, zatorfionej współcześnie, doliny Supraśli. Na jej szczycie w 2014 roku udało się odsłonić unikalny, w skali ogólnoeuropejskiej, obiekt obrzędowy Pucharów Dzwonowatych. Wokół nieornamentowanego naczynia uczestnicy ceremonii pozostawili bardzo cenne dla nich przedmioty. Były to swoiste pamiątki rodowe - fragmenty importowanych naczyń glinianych oraz spalone szczątki ludzkie. Towarzyszyły im ówczesne wyznaczniki prestiżu i pozycji społecznej uczestników obrzędu (kamienne sztylety, przedmioty bursztynowe i akcesoria łucznika). W roku następnym kontynuowano badania, natrafiając na kolejny, nieco odmienny, choć równie bogaty obiekt. W miejscu tym, na fragmencie dużego naczynia zdeponowano niewielki mieszek zawierający spalone kości, groty strzał, przedmioty bursztynowe i miniaturową siekierkę. Obok niego złożono między innymi kamienne ostrze sztyletu i liczman – jedną z najstarszych form płacidła. W sierpniu 2015 roku przeprowadzono również badania sondażowe innych potencjalnych stanowisk w okolicy Supraśla.

       

 

TYKOCIN, ul. Browarna

Od kwietnia do czerwca 2015 r. przeprowadzono badania archeologiczne w Tykocinie na ulicy Browarnej. Prace badawcze były związane z inwestycją drogową realizowaną przez Gminę Tykocin. W pasie jezdni wytyczono 13 wykopów archeologicznych. W większości z nich odsłonięto nowożytne drewniane, kamienne i drewniano-kamienne konstrukcje, między innymi relikty drewnianego pomostu, podłogi z warstwą przepalonego zboża oraz kamienne fundamenty budynków. Wszystkie obiekty znajdowały się w części ulicy Browarnej usytuowanej na zachód od dzisiejszego kanału miejskiego (dawniej rzeki Motławy). W kilku jednostkach badawczych, usytuowanych na całej długości ulicy, zarejestrowano bruk kamienny. W jednym z wykopów wytyczonym we wschodniej części ulicy, odsłonięto pochówek młodej kobiety. Materiał zabytkowy najliczniej reprezentowany jest przez fragmenty ceramiki naczyniowej oraz kafli, ponadto pozyskano ułamki szkła, przedmioty wykonane z metalu: gwoździe, noże, podkówki i inne, fragmenty obuwia skórzanego oraz fajki gliniane.

      

 

KRASNOBORKI, gm. Sztabin, woj. podlaskie

Jednym z najciekawszych aspektów badań archeologicznych jest poznanie przeszłości człowieka w kontekście jego otoczenia i środowiska naturalnego. Zagadnienie to nabiera szczególnego znaczenia w odniesieniu do społeczeństw łowiecko-zbierackich, które bezwzględnie dominowały na obszarach Podlasia przez całą epokę kamienia.
Na przełomie sierpnia i września 2015 roku pojęto więc próbę rozpoznania potencjalnych stanowisk archeologicznych mogących dostarczyć zarówno danych archeologicznych jak i przyrodniczych. Zdecydowano się na założenie wykopów badawczych w nisko położonej, współcześnie zatorfionej części niewielkiego wzniesienia zlokalizowanego w dolinie Biebrzy około 500 metrów na południowy wschód od miejscowości Krasnobiorki. Badania realizowane były z inicjatywy i środków Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, przy wsparciu organizacyjnym Biebrzańskiego Parku Narodowego. Prace terenowe prowadzono przy ścisłej współpracy z zespołem pracowników naukowych i studentów z Instytutu Geografii Uniwersytetu im. Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Instytutu Prahistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Podczas badań odkryto unikalny obiekt, złożony z niewielkiej, spalonej konstrukcji drewnianej, nad którą znajdowały się bardzo rozdrobnione szczątki kostne. Określenie ich przynależności gatunkowej wymagać będzie przeprowadzenia szczegółowych analiz.
Liczne zebrane dane archeologiczne i przyrodnicze (próbki glebowe i szczątki organiczne) wskazują, iż zasiedlenie tego stanowiska można łączyć ze społeczeństwami łowiecko-zbierackimi z okresu późnego neolitu – około połowy III tys. p.n.e. Niższy poziom ówczesnego dna doliny i optymalne warunki klimatyczne decydowały o atrakcyjności tego miejsca, wykorzystywanego jako tymczasowe obozowisko.

    

 

TRZCIANKA, stan. 14, gm. Janów

Na przełomie sierpnia i września 2015 r. pracownicy Muzeum Podlaskiego w Białymstoku przeprowadzili archeologiczne badania wykopaliskowe na wczesnośredniowiecznej osadzie w Trzciance. Były one kontynuacją prac terenowych z 2014 r. Ich celem było szersze rozpoznanie osadnictwa przygrodowego.
Stanowisko położone jest na Wzgórzach Sokólskich, na prawym brzegu górnego biegu rzeki Sokołdy, w bezpośrednim sąsiedztwa grodziska wczesnośredniowiecznego (stan. 1). Na południowy-zachód od niego, w trakcie dwóch sezonów badawczych (2014 i 2015), odsłonięto obszar o łącznej powierzchni 2,1 ara. Wyróżniono dwie warstwy kulturowe oraz 21 obiektów archeologicznych, wśród nich: paleniska (?), dołki posłupowe i jamy o nieokreślonej funkcji. Pozyskany materiał zabytkowy stanowi głównie ceramika naczyniowa, ponadto odkryto fragmenty polepy, kości zwierzęcych, dwie osełki, przęślik i wiór krzemienny.

  

 

TYKOCIN, KĘPA BERNARDYŃSKA, st. 38, gm. Tykocin

W sierpniu 2015 roku przeprowadzono z inicjatywy i środków finansowych Muzeum Podlaskiego w Białymstoku archeologiczne badania wykopaliskowe. Tegoroczne prace archeologiczne na terenie założenia klasztornego były kontynuacją badań prowadzonych już w roku ubiegłym. Badania prowadziła Irena Taranta.
Wykop badawczy założono w północnej części stanowiska. W trakcie badań rozpoznano powierzchnię około 50 m². W trakcie badań zarejestrowano dwa pochówki ludzkie, jeden z nich był przykryty kamieniem nagrobnym bez napisu. Z analizy antropologicznej, przeprowadzonej na miejscu badań archeologicznych, wynika, że byli to osobnicy płci męskiej. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że były to pochówki zakonników.

  

BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE
W 2014 ROKU

 

TYKOCIN, KĘPA BERNARDYŃSKA, st.38, gm. Tykocin

W czerwcu 2014 roku przeprowadzono z inicjatywy i środków finansowych Muzeum Podlaskiego w Białymstoku archeologiczne badania wykopaliskowe. Celem prac naukowo-badawczych było rozpoznanie jednego z najstarszych w regionie założenia klasztornego i uzyskanie możliwie najpełniejszej wiedzy o jego chronologii, przebudowie, stosowanych technikach budowlanych. Badania prowadziła Irena Taranta.

Stanowisko archeologiczne jest położone na prawym brzegu Narwi, na jednej z nadnarwiańskich kęp, zwanej bernardyńską. W 1479 roku Marcin Gasztołd, ówczesny właściciel Tykocina, ufundował na kępie murowany klasztor oo. bernardynów. Reguła zakonu franciszkanów obserwantów nakazywała im osiedlanie się na przedmieściach, niejednokrotnie na terenach niewykorzystanych w celach miejskich. Fundator nie zrealizował całego założenia. Zostało wybudowane jedynie prezbiterium kościoła i część budynków konwentu. Około 1615 roku gwardian o. Melchior dobudował korpus kościoła i claustrum. Klasztor na kępie istniał do końca XVIII wieku. W tym okresie bernardyni przenieśli się do ufundowanego przez Jana Klemensa Branickiego nowo wybudowanego klasztoru usytuowanego na południowych obrzeżach miasta.

W trakcie badań rozpoznano powierzchnię 50 m2. W części zachodniej, środkowej i wschodniej wykopu odkryto relikty architektoniczne. Pozostałości fundamentów kamienno-ceglanych, usytuowane w środkowej części wykopu wstępnie określono jako relikty budynku gospodarczego, będącego częścią założenia klasztornego. Fundamenty kamienne odkryte w zachodniej części wykopu wstępnie zinterpretowano jako pozostałości ogrodzenia lub budynku. Fundamenty kamienne odkryte we wschodniej części wykopu wstępnie określono jako relikty budynku powstałego w XIX lub na początku XX wieku.

Znaleziono fragmenty ceramiki naczyniowej (naczyń stołowych: mis, kubków, pucharków, trójnóżków, grapenów), budowlanej (cegły budowlanej, cegły posadzkowej, dachówek), kafli, naczyń szklanych, szkła okiennego oraz przedmioty metalowe i monety (szelągi Jana Kazimierza zwane boratynkami).



BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE
W 2012 ROKU

 

DUBNO st. 1, gm. Boćki

Muzeum Podlaskie w Białymstoku we współpracy z Instytutem Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego w sierpniu 2012 roku przeprowadziło archeologiczne badania wykopaliskowe st. 1 w Dubnie, gm. Boćki. Ich celem była weryfikacja wyników badań nieinwazyjnych jakie na stanowisku przeprowadzono wiosną 2012 roku. Tegoroczne badania, dzięki magnetycznemu rozpoznaniu terenu pozwoliły odkryć kolejne elementy zabudowy – relikty: budynku mieszkalnego, lodowni oraz fundamentu kaplicy dworskiej. Materiał zabytkowy pozyskany w trakcie prac wykopaliskowych to: fragmenty ceramiki naczyniowej (głównie), ułamki szkła (zarówno naczyniowego, jak i okiennego), fragmenty płytowych kafli piecowych (renesansowych, barokowych i współczesnych) oraz kilka monet i przedmiotów żelaznych. Zespół zabytków dobrze obrazuje poziom życia codziennego mieszkańców rezydencji dubieńskiej w okresie XVI - pocz. XX wieku.

Podsumowanie tegorocznych prac badawczych wraz z wynikami prac prowadzonych w Dubnie w latach 2005-2009 znajdzie się w publikacji która ukaże się drukiem w pierwszej połowie 2013 roku. Na przeprowadzenie badań nieinwazyjnych i druk publikacji Muzeum Podlaskie w Białymstoku otrzymało dofinansowanie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu „Dziedzictwo kulturowe”, priorytet „Ochrona zabytków archeologicznych”.

Relikty odsłoniętych konstrukcji.


BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE
W LATACH 2011-2012

 

SUPRAŚL st. 6, gm. Supraśl

Archeologiczne badania wykopaliskowe realizowano z inicjatywy Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, Gminy Supraśl, Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej oraz przy wsparciu Komunalnego Zakładu Budżetowego i Centrum Kultury i Rekreacji w Supraślu.

Stanowisko położone jest nieopodal „siedliska” Supraśl – Dębowik, na skraju krawędzi prawobrzeżnej terasy nadzalewowej rzeki Supraśl, w odległości około 150 m od współczesnego koryta. Prace wykopaliskowe realizowano we wrześniu 2011 roku oraz czerwcu 2012 r. pod kierunkiem Adam Wawrusiewicza. W ich trakcie rozpoznano powierzchnię 300 m2. Odkryto bardzo liczny zbiór źródeł ruchomych – przede wszystkim wyrobów krzemiennych, fragmentów naczyń ceramicznych oraz narzędzi kamiennych.

Na rozpoznanej przestrzeni stanowiska zadokumentowano ślady obozowisk z okresu późnego neolitu (II połowa III tys. p.n.e.) związane z kulturą ceramiki sznurowej oraz społecznościami łowiecko – zbierackimi kultury niemeńskiej. Z tym ostatnim etapem zasiedlenia wiązać można niezwykle inspirujące odkrycie reliktów lekkiej konstrukcji mieszkalnej. Posiadała ona najprawdopodobniej formę zbliżoną do „szałasu” zbudowanego na planie wieloboku z wejściem od strony zachodniej. W miejscu tym odkryto bardzo liczne fragmenty naczyń zdobionych ornamentem rytym i stempelkowym. Zapewne uległy one zniszczeniu w obrębie wnętrza obiektu, po czym zostały „wymiecione” i zdeponowane przed wejściem.

W zachodniej części przebadanej przestrzeni stanowiska udało się zadokumentować zbiór źródeł związany prawdopodobnie z osadą i przyległym cmentarzyskiem datowanym na późny okres epoki brązu i początek epoki żelaza (I tys. p.n.e.). Wśród ciekawszych znalezisk można wymienić pozostałości warsztatu kamieniarskiego oraz relikty zapewne grobu ciałopalnego, gdzie szczątki ludzkie (?) zostały zdeponowane w narożniku dużej, zagłębionej w ziemię drewnianej konstrukcji skrzynkowej.

W trakcie badań przeprowadzono warsztaty dla młodzieży, których uczestnicy mogli poznać specyfikę pracy archeologa.


TYKOCIN – miasto badania 2011-2012 r.

Prace archeologiczne w Tykocinie realizowano w latach 2011-2012 w związku z rozbudową drogi wojewódzkiej nr 671 na odcinku „Tykocin - przejście przez miasto”. Badania wykopaliskowe finansowano ze środków wykonawcy robót drogowych - konsorcjum firm: Przedsiębiorstwo Eksploatacji Ulic i Mostów sp. z o.o. i Tiltra Przedsiębiorstwo Drogowo-Mostowe „Białystok” S.A. W trakcie ich realizacji rozpoznano obszar o długości 1100 m przechodzący przez miasto w ciągu ulic: Plac Stefana Czarnieckiego, Złota oraz Sokołowska na odcinku od mostu na rzece Narew do końca strefy ochrony konserwatorskiej przy wyjeździe z miasta w stronę Jeżowa.

Wśród odkrytych zabytków na uwagę zasługują artefakty krzemienne świadczące o zasiedleniu terenu dzisiejszego miasta już w środkowej epoce kamienia. Znaleziono także fragmenty glinianych naczyń kultury niemeńskiej z okresu neolitu. W zachodniej części ulicy Złotej, oraz południowo-wschodniej pierzei Placu Stefana Czarnieckiego łopaty archeologów odsłoniły relikty dwóch cmentarzysk ciałopalnych kultury łużyckiej. W wypełniskach grobów jamowych znaleziono przepalone kości i ułamki ceramiki. Unikalnym w skali regionu znaleziskiem jest dobrze zachowana bransoleta brązowa, która stanowiła zapewne wyposażenie zniszczonego grobu. Szczególnie bogaty zespół zabytków związany jest z okresem kształtowania się i rozwoju miasta w późnym średniowieczu i czasach nowożytnych. Niezwykle ciekawym odkryciem w centralnej części ulicy Złotej było odsłonięcie drewnianej drogi oraz reliktów drewnianych budynków przyległych do jej północnej pierzei. Konstrukcja drogi składała się z trzech rzędów belek sosnowych ułożonych wzdłuż osi ulicy, na których prostopadle położono belki stanowiące nawierzchnię. W trakcie jej eksploracji odkryto liczne fragmenty ceramiki, przedmioty metalowe i kościane. W wykopach zlokalizowanych we wschodniej części placu S. Czarnieckiego zadokumentowano ślady „rusztu” drewnianego oraz rowu. Przypuszczalnie obiekty te stanowiły formę umocnień obronnych w okresie „potopu szwedzkiego”. Z XVI – 1 połową XVII wieku wiązać można również relikty trzech piwnic odsłoniętych w zachodniej części ulicy 11 Listopada oraz jamy gospodarcze zadokumentowane w obrębie wykopów na ul. Złotej. Na okres drugiej połowy XVII i XVIII wieku datować można ślady intensywnej działalności gospodarczej i zabudowy w północnej części ulicy Sokołowskiej. Odsłonięto tu między innymi relikty siedmiu budynków drewnianych. Z kontekstu otaczających je układów warstw akumulacyjnych pozyskano liczny i reprezentatywny materiał ruchomy: fragmenty ceramiki „siwej”, szkliwionej, angobowanej, zabytki metalowe i szkło. Wartym uwagi jest duży zbiór „boratynek” oraz niezwykle piękne kafle ze scenami myśliwskimi z pocz. XVII w. Drugą połowę XVII – XVIII w. reprezentują relikty dwóch budynków o nieokreślonej funkcji odsłonięte w południowej części placu Stefana Czarnieckiego. Prawdopodobnie z XVIII – początkiem XX wieku łączyć można większość układów stratygraficznych rejestrowanych w ciągu ulicy Sokołowskiej. Związane są one z funkcjonowaniem drogi gruntowej, miejscami umacnianej faszyną i brukiem kamiennym. Jej chronologię potwierdzają znaleziska monet i innych przedmiotów metalowych.

W efekcie zrealizowanych działań archeologicznych uzyskano niezwykle cenne informacje dotyczące przekształceń urbanistycznych Tykocina w okresie od XVI - XIX w. Znacząco powiększył się także zasób przedmiotów będących odzwierciedleniem życia codziennego mieszczan tykocińskich (ok. 70 000 ułamków ceramiki i ok. 2 000 przedmiotów i ich fragmentów z metali, drewna, skóry i szkła).


BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE
W 2009 ROKU

 

Jeroniki stan. 2, gmina. Choroszcz.

Archeologiczne badania ratownicze na stanowisku 2 w Jeronikach, gmina Choroszcz, woj. podlaskie realizowane były w związku z planowaną rozbudową drogi krajowej nr. 8 na odcinku Jeżewo – Białystok. Dotychczas rozpoznano powierzchnię 8303 m2, z czego ponad połowę (4200 m2) przebadano w roku 2009. W ostatnim okresie prace prowadzono w zachodniej, pierwotnie zalesionej części stanowiska. Odkryto wówczas liczne obiekty archeologiczne, które można datować wstępnie na okres późnego neolitu (kultura niemeńska, kultura ceramiki sznurowej), wczesną epokę brązu (kultura trzciniecka) oraz epokę żelaza i czasy wpływów rzymskich. Jednakże zdecydowana większość zabytków archeologicznych oraz obiektów kulturowych (jamy, piwnice, relikty zabudowy naziemnej, ogrodzeń oraz ślady drogi) związana jest z okresem już historycznym – czasami przełomu późnego średniowiecza i czasów nowożytnych. Charakterystyka lokalizacji przestrzennej źródeł związanych z tymi czasami, forma i funkcja odkrytych obiektów archeologicznych wskazywać może na istnienie w tym miejscu reliktów zabudowań gospodarczych stanowiących integralną część założenia dworskiego, którego czas funkcjonowania należy wstępnie szacować na okres XV – początku XVII w. Taką interpretację wzmacnia również fakt odkrycia szczególnego rodzaju zabytków ruchomych, wśród których wyróżnia się fragment sygnetu – pierścienia z wizerunkiem herbowym. Badania finansowane były ze środków Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Białymstoku. Pracami terenowymi kierował mgr Ireneusz Kryński oraz mgr Adam Wawrusiewicz. Badania archeologiczne będą kontynuowane w roku 2010.


Trzcianka, st. 1, gm. Janów, pow. sokólski

Badania prowadzono ze środków finansowych Muzeum Podlaskiego w Białymstoku oraz środków publicznych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego.

Po rocznej przerwie w lipcu 2009 r. wznowiono prace wykopaliskowe na grodzisku wczesnośredniowiecznym w Trzciance. Ich celem było dalsze rozpoznanie stratygrafii wału i zabudowy wnętrza grodu. Działania tego sezonu koncentrowały się w części północno wschodniej i południowo zachodniej założenia oraz w obrębie majdanu. Przyjęty program badawczy kontynuował zadania nakreślone w poprzednich sezonach. Przebadano powierzchnię 158m2

Efektem trzeciego sezonu badawczego było:

  • dalsze rozpoznanie systemu konstrukcji wału;
  • odsłonięcie reliktów jeszcze dwóch budynków w bezpośrednim sąsiedztwie wewnętrznej ściany wału;
  • zarejestrowanie kolejnego (drugiego) domu wolnostojącego, zlokalizowanego w centralnej partii majdanu;
  • odsłonięcie kolejnego paleniska zewnętrznego;
  • pozyskanie 2024 zabytków ruchomych, w tym do tzw. masowych znalezisk należy 1161 fragmentów kości zwierzęcych i 788 ułamków naczyń glinianych.

Pozostałe kategorie to zachowane w pełnej formie lub we fragmentach przedmioty:

  1. żelazne – 27 grotów strzał, 2 szydła/przekłuwacze, 2 noże, 1 beczułkowaty odważnik, 1 szpila, oraz 2 okazy mocno skorodowane o trudnej do określenia funkcji użytkowej;
  2. z metali kolorowych – 1srebrny dirhem, 1 wrzecionowaty paciorek ze spiralnie zwiniętego brązowego drutu, 1 brązowa pęseta;
  3. gliniane - 2 przęśliki dwustożkowate, 1 kulka;
  4. kamienne -1paciorek, 10 okazów przypominających i 4 kulki do procy, 6 gładzików/rozcieraczy.

Kolejną grupę znalezisk, istotnych z punktu widzenia poznawczego stanowią surowce i odpady produkcyjne, do których zaszeregowano 1 bryłkę żużla żelaznego, oraz wydobyte z jednego z domów 2 bryłki wapieni i 14 piaskowca o znacznej zawartości żelaza.

Konstrukcje obronne wczesnośredniowiecznego grodziska w Trzciance stanowi wał oraz słabo czytelny przekop - fosa. Na podstawie dokonanych obserwacji stwierdzić należy, że umocnienie północno - wschodniej strony grodu składało się z nasypu ziemnego, który tylko od strony wnętrza grodu wzmocniony był elementami drewniano-kamiennymi.

Drewno przykryte nasypem wału uległo całkowitemu zwęgleniu w wysokiej temperaturze pożaru, ale chronione warstwami ziemi nie uległo spopieleniu i zachowało się do naszych czasów. W północno wschodniej partii wału, stos drewna u podstawy osiągał szerokość 2,20 m. Ułożony w konstrukcji rusztowej zachowany był na wysokość 5 warstw belek przesypywanych żwirem co łącznie tworzyło nawarstwienie o miąższości 0,78 m. Zwęglone belki miały średnice od 0,10 do 0,15 m i długość od 1,50 do 2,00 m. Z jednej strony ograniczały go ciasno ułożone kamienie, z drugiej zaś ( zewnętrznej) rejestrowano warstwy nasypowe wału. Tworzyły je piasek „czysty” oraz przemieszany z próchnicą. Łączna szerokość tej części wału u podstawy wynosiła około 9,00m, a zachowana wysokość 1,70 m.

Podobnie jak to stwierdzono w partii północno wschodniej stanowiska, konstrukcja drewniana wału w części południowo zachodniej składała się ze stosu drewna w układzie rusztowym przykrytym nasypem ziemnym. Okrąglaki, o średnicach 0,12 – 0,18 m i długości 1,80 – 2,20 m, całkowicie zwęglone odnotowano w 4 poziomach rozdzielonych warstewkami piasku miąższości 0,10 - 0,18 m. W celu nachylenia stosu do wnętrza grodu i tym samym uformowania stoku wału końce belek od strony jądra nasypu oparto na legarach czyli poprzecznie ułożonych okrąglakach i na kamieniach, które stabilizowały legary. Szerokość podstawy tej części konstrukcji wynosiła 2,90 m. W odsłoniętym miejscu nie stwierdzono obecności kamiennego oblicowania rusztu jak to miało miejsce w odkrytym odcinku północno wschodnim wału. Szerokość podstawy wału wynosiła w tym miejscu około 9,50 m, a zachowana wysokość notowana na koronie ponad 1,50 m. Kolejną różnicą w konstrukcji umocnienia było zastosowanie w nasypie pokładu ciasno układanych kamieni, które obserwowano od linii rusztu do niemal podstawy zewnętrznego stoku zachowanego nasypu. Składał się on z dwóch a miejscami trzech warstw kamieni, jak można sądzić stabilizujących wał, zbudowany głównie z piasku i piaszczystej próchnicy przemieszanej z drobnym żwirem. Kamienie zalegały na wysokości 1,20 m w jądrze nasypu wału.

W podmokłej północno wschodniej partii stanowiska, u podstawy wału odkryto bruk szerokości 3,00 m, składający się z dwóch, a miejscami trzech warstw kamieni. Wydaje się, że raczej stanowi on umocnienie podstawy stoku wału od strony rzeki, w miejscu podmokłym i słabo stabilnym. Po jego wschodniej stronie strop calca notowano na głębokości 0,30 m od powierzchni gruntu. Stanowiły go nawarstwienia piaszczyste o charakterze sedymentacyjnym, uformowane w wyniku działania rzeki.

Relikty przekopu-fosy zarejestrowano od strony południowo zachodniej grodziska. Rozpoznana, niepełna szerokość wyniosła 2,30 m. Rozpoznano jedynie wschodni skraj fosy otaczającej gród od zachodu. Zasypisko składało się z dwóch warstw, niżej zalegającej czarnej, tłustej próchnicy i drobnych kamieni oraz wyżej położonej szarej próchnicy i licznych dużych kamieni, wśród których natrafiono na jedyny ruchomy zabytek, nóż o dziewiętnastowiecznej metryce. Pełne poznanie przebiegu przekopu nie było możliwe ze względu na uprawy zajmujące pola wokół grodziska.

Relikty domów z zabudowy tzw. przywałowej rejestrowano w formie czarnej warstwy próchnicy silnie nasyconej spalenizną, o miąższości od 0,30 - 0,50 m w części południowo zachodniej stanowiska do 0,42 - 0,80 m w partii północno wschodniej. Stwierdzono iż oba obiekty były nieznacznie zagłębione w podłoże (0,30 - 0,40 m ), zaś ich długości na linii wał-majdan wynosiły około 5,00 m. W trakcie badań nie odsłonięto elementów konstrukcyjnych ścian, które jak wynika z zachowanych pozostałości doszczętnie spłonęły. Nie odnotowano przy tym śladów słupów, stąd wnosić można, że ściany mogły być zbudowane na zrąb.

W wypełnisku chaty północno wschodniej znaleziono liczne ułamki glinianych naczyń, kości zwierzęce, 7 grotów strzał oraz 1 beczułkowaty odważnik. W budynku południowo zachodnim, w warstwie pożarowej, rejestrowano liczne ułamki naczyń, 10 grotów strzał, fragment glinianego przęślika, fragment pęsety, kości zwierzęce i kilkanaście bryłek wapienia oraz piaskowca o dużej zawartości żelaza.

Palenisko odsłonięto w odległości około 1,50 m od reliktu domu pomieszczonego przy południowo zachodniej partii wału; na obwodzie jego kolistego zarysu, o średnicy 1,10 m, znajdowały się kamienie tworzące obudowę. W jego wnętrzu, w czarnej próchnicznej warstwie wypełniska, nasyconej spalenizną, rejestrowano bardzo liczne destrukty kości zwierzęcych, ułamki naczyń glinianych, grudki polepy oraz nóż żelazny.

Badania prowadzone pod kierunkiem
dr Aldony Andrzejewskiej, Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego,
mgr Urszuli Stankiewicz, Muzeum Podlaskie w Białymstoku


BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE
W 2008 ROKU

 

ARCHEOLOGICZNE BADANIA WYKOPALISKOWE
REZYDENCJI SAPIEHÓW W DUBNIE

We wrześniu 2008 roku Muzeum Podlaskie w Białymstoku we współpracy z Instytutem Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego przeprowadziło archeologiczne badania wykopaliskowe kolejnego obiektu rezydencji Sapiehów w Dubnie. Karczmy wymienionej w inwentarzu spisanym przez Jerzego Guzowskiego z polecenia Zuzanny Sapiehy, w związku z wydzierżawieniem dóbr dubieńskich marszałkowi wiłkomirskiemu Jerzemu Monwidowi Irzykowiczowi w dniu 3 VII 1646 r. W trakcie badań tego obiektu w wykopach odkryto relikty fundamentów ściany zachodniej, zmurowanej z cegły sztrycharskiej na zaprawie wapiennej przy użyciu także dużych kamieni eratycznych. Jak też relikty fundamentów ściany zachodniej, północnej i południowej (także wykonanych w podobnej technice) oraz dwie ściany działowe o przebiegu północ - południe. Ściany karczmy objęte były opaską ze starannie układanego bruku kamiennego.

Dzięki tym odkryciom możemy rekonstruować karczmę dubieńską jako bardzo duży budynek o wymiarach około 10,5 m x 42 m. Był on podzielony na trzy lokalności o wymiarach: zachodnie - około 10,5 m x 19 m; środkowe - 10,5 m x 11,5 m; i wschodnie - 10,5 m x 11,5 m.

Ponieważ stopa ściany zachodniej zachodniego pomieszczenia znajdowała się na dużo niższym poziomie niwelacyjnym należy stwierdzić, że tylko to pomieszczenie (albo jego zachodnia część) była podpiwniczona. Z kolei w ścianie wschodniej tej lokalności zachowały się relikty podstawy przewodu kominowego. Natomiast w części wschodniej pomieszczenia - wolno stojący trzon kuchenny. Z kolei relikt schodów zachowanych pomiędzy pomieszczeniem środkowym i opisywanym powyżej (zachodnim) może sugerować, że to pomieszczenie karczmy znajdowało się na tzw. „wysokim” parterze. Podłogi pomieszczeń były wyłożone ceglanymi posadzkami.

Badania wykopaliskowe prowadzone w Dubnie w 2008 roku dostarczyły ponad 9000 okazów ruchomego materiału zabytkowego.

Projekt zrealizowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu "Dziedzictwo kulturowe", priorytet 4 - "Ochrona zabytków archeologicznych"

Koordynator projektu: Halina Karwowska


BADANIA ARCHEOLOGICZNE ZESPOŁU REZYDENCJONALNEGO
W CZERLONIE,
OBWÓD GRODZIEŃSKI NA BIAŁORUSI

Muzeum Podlaskie w Białymstoku i Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego we współpracy z Instytutem Historii Grodzieńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Janki Kupały w maju 2008 r. przeprowadziło sondażowe badania wykopaliskowe pozostałości założenia rezydencjonalnego Sapiehów a następnie Druckich-Lubeckich w Czerlonie, obw. grodzieński na Białorusi. W celu stwierdzenia czy pod powierzchnią terenu znajdują się relikty murów oraz rozpoznania sytuacji stratygraficznej badanego obiektu zostały wykonane 2 wykopy archeologiczne oraz ciągi odwiertów wydrążonych przy pomocy geologicznego świdra szczelinowego. Efektem tych prac jest zarejestrowanie obecność dwóch spośród kilku elementów zabudowy rezydencji czerlońskiej. Jedną z nich, ulokowaną na tzw. większym pagórku, jest zapewne relikt pałacu. Odkryte fundamenty o konstrukcji kamienno – ceglanej stanowiły podwalinę pod drewnianą, jak wynika z zachowanych inwentarzy, budowlę. Rozplanowanie niedrożnych odwiertów sugeruje, że mamy do czynienia z budowlą (w części podpiwniczoną), która mogła mieć około 35 m długości i około 30 m szerokości. Drugi obiekt, położony na północ od pałacu, zajmuje przestrzeń o wymiarach ok. 15 m x 25m. W trakcie prac badawczych odkryto fundament wschodniej ściany budowli oraz opaskę otaczającą ją od zewnątrz (od strony wschodniej). Około 1,4 m na wschód od budynku odkryto ceglany, starannie ułożony zamknięty kanał o przekroju około 0,3 m x 0,3 m. Ponieważ nie nosił on śladów spalenizny, natomiast jego wnętrze było zamulone, można sądzić, że jest to zapewne kanał sanitarny.

Podsumowanie podjętych badań archeologicznych i kwerend historycznych przerowadzonych w archiwach Białorusi, Litwy i Polski zawarto w publikacji Czerlona - z dziejów rezydencji która ukazała się nakładem Muzeum Podlaskiego.

Projekt realizowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu "Dziedzictwo kulturowe", priorytet 3 - "Ochrona dziedzictwa narodowego poza granicami kraju".

Koordynator projektu: Halina Karwowska


Jeroniki st. 2, gm. Choroszcz.

Rozpoczęto badania na trasie rozbudowy drogi krajowej nr 8 na odcinku Jeżewo-Białystok. Przebadano powierzchnie 0,42 ha stanowiska. Podczas wykopalisk odkryto obiekty jamowe, będące śladami osadnictwa z wczesnej epoki brązu, związanego z kulturą trzciniecką. W obiektach jamowych oraz w warstwie kulturowej występował też materiał ceramiczny datowany na wczesne średniowiecze, średniowiecze i okres nowożytny. Badania finansowała Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w Białymstoku. Badaniami kierował mgr Ireneusz Kryński, przy udziale mgr Katarzyny Rusin i mgr Anny Bieńkowskiej. Badania będą kontynuowane.


Teolin, gm. Janów, pow. sokólski. Stan. 1, kurhan 1

Cmentarzysko kurhanowe położone jest na kulminacji wysoczyzny, ok. pół km na południe od wsi Teolin. Znajdują się na nim 4 kopce, piąty domniemany kurhan zlokalizowany jest pobliskim lasku. Grobowce charakteryzują się kamienno – ziemną konstrukcją nasypów, o podstawach o średnicy od ok. 10 – 20m i wysokości ok. 1 – 2m.. W środkowych częściach nasypów widoczne są charakterystyczne zagłębienia. Badany kurhan znajdował się na wschodnim skraju cmentarzyska. Od północy jego podstawa była niszczona przez orkę. W części północno - zachodniej i południowo – wschodniej grobowca założono 2 wykopy badawcze o powierzchni 8 x 10m i 10 x 10m.W środkowej partii nasypu odsłonięto rdzeń o średnicy ok. 12m ułożony z kamieni polnych. Centralna część rdzenia była wolna od kamieni z powodu rozkopywania kurhanu w czasach nowożytnych. Kamienie zewnętrznego brzegu rdzenia przykrywały pas spalenizny o szerokości do ok. 2m -3m. Między kamieniami rdzenia znaleziono paciorek z białej, nieprzeźroczystej masy szklanej oraz niewielki fragment pradziejowej ceramiki. Na powierzchni gruntu, na północnym skraju kurhanu, wystąpiły pojedyncze, przepalone kości. Pod nasypem grobowca odsłonięto obiekty: jamy i paleniska? związane prawdopodobnie z obrzędami towarzyszącymi pochówkowi. Kształt i budowa kurhanu, charakterystyczne zagłębienie w centralnej partii rdzenia, a także znaleziony w nasypie szklany paciorek sugerują, iż grobowiec należy zaliczyć do kurhanów typu rostołckiego z III – pocz. V w. n.e. i wiązać go z penetracją terenów na północ od Narwi przez nosicieli kultury wielbarskiej. Badania w 2008 roku finansował Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego. Kierownik badań: mgr Katarzyna Rusin. W badaniach uczestniczyli : mgr Anna Bieńkowska, mgr Małgorzata Justa i mgr Patrycjusz Chmielewski.

fot. P. Chmielewski

fot. I. Kryński


BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE
W 2007 ROKU

Badania archeologiczne dofinansowane ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego.

  1. Trzcianka st.1, Gm. Janów, Pow. Sokółka - grodzisko z IX - XI w.

    W programie naukowym kolejnego sezonu wykopaliskowego zawarto działania zmierzające do określenia roli grodu w kształtowaniu trwałego osadnictwa, na południe od Biebrzy, poznania czynników i procesów warunkujących jego budowę, określenia przynależności kulturowej w okresie funkcjonowania, dalszego rozpoznania systemu obronnego oraz zabudowy wewnętrznej, a nade wszystko zakończenia eksploracji częściowo odkrytych obiektów i elementów konstrukcyjnych.

    W strugach lipcowego deszczu rozpoczęto kolejny sezon badań terenowych w Trzciance. Najwyraźniej obudzone duchy grodu nie chciały ujawnienia tajemnicy wydarzeń i życia codziennego dawnych mieszkańców. Warunki pogodowe nie złamały jednak uporu badaczy, a dokonane odkrycia zrekompensowały poniesiony trud.

    W trakcie prowadzonych prac rozpoznano obszar o powierzchni 150m2, uzyskując informacje dotyczące rozplanowania wewnętrznej zabudowy, kontynuowano rozpoznanie budowy systemu obronnego, zakończono eksplorację wyżej wzmiankowanych obiektów, a także potwierdzono istnienie osadnictwa przygrodowego.

    Badania terenowe dostarczyły kolejnych interesujących znalezisk. Obok licznie znajdowanych grotów strzał do łuku zarówno z tulejką jak i z trzpieniem i liściem, odsłaniano także z ostrzami romboidalnymi i trójkątnymi. W warstwach związanych z budynkami rejestrowano proporcjonalnie więcej fragmentów naczyń glinianych oraz przedmiotów codziennego użytku. Liczny był również materiał kostny. Nadal dominował znacznie rozdrobniony, nadpalony i przepalony. Zaskakującym odkryciem było odsłonięcie "w budynku" oraz warstwach destrukcyjnych wału srebrnych monet arabskich - dirhamów.

    Niezwykłym było zarówno samo znalezisko jak i obecność tzw. siekańców, wskazujących na umiejętność posługiwania się monetami jako środkiem płatniczym.

    W oparciu o analizę odkryć dokonanych w ciągu dwóch sezonów wykopaliskowych, należałoby zapewne przyjąć, iż naturalnie obronne wzgórze, wybrano do zasiedlenia najpewniej w IX wieku.

    We wnętrzu umocnienia zwanego majdanem, stawiano budynki przylegające do wału. Były to domy nieznacznie zagłębione w podłoże, z kamiennymi paleniskami wewnątrz. W południowo-zachodniej jego części wzniesiono okazały dom wolnostojący o konstrukcji słupowej prawdopodobnie z podcieniami.

    W XI wieku gród uległ zagładzie w trakcie zmasowanego ataku. Drewniane konstrukcje zostały spalone. Mieszkańcy nie odbudowali grodu. Nie wiemy czy udało im się zbiec, czy też dostali się do niewoli. Dowodem ataku są znalezione w trakcie badań wykopaliskowych bardzo liczne ślady pożaru oraz fragmenty broni, a zwłaszcza znaczna ilość grotów strzał do łuku. Ich jakość, świadczy o randze napastników. W XI wieku tego typu uzbrojenie posiadały drużyny podporządkowane nowo kształtującej się władzy państw słowiańskich - Polski, Rusi oraz Wikingowie.

    Znaleziska monet - dirhamów arabskich zarówno w budynkach, jak i na majdanie, wskazują, iż gród mógł pełnić funkcję faktorii handlowej na "szlaku biebrzańskim". Natomiast uwarunkowania geograficzne nasuwają przypuszczenie, dotyczące, także funkcji strażniczej w plemiennym systemie obronnym.

     
  2. Dubno st.1, Gm. Boćki, Pow. Bielsk Podlaski.

    W 2007 roku Muzeum Podlaskie w Białymstoku i Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego we współpracy z Grodzieńskim Państwowym Historyczno-Archeologicznym Muzeum i Grodzieńskim Państwowym Uniwersytetem im. Janki Kupały kontynuowały archeologiczno - architektoniczne badania st. 1 w Dubnie, gm. Boćki, pow. Bielsk Podlaski. Przebadano ponad 300 m2 powierzchni. W efekcie prowadzonych prac odtworzono bryłę kamienicy o wymiarach 17 m x 24,5 m.

    Kamienica była prostokątnym, murowanym budynkiem o fundamentach wykonanych we wkopach ścisłych z warstw kamieni eratycznych i granitowych otoczaków obficie przelanych zaprawą wapienną i uzupełnianych miejscami cegłami bądź gruzem ceglanym. Na tak skonstruowanych fundamentach posadowiono ściany z cegły ceramicznej, pełnej, tzw. "palcówki" ułożonej w wątku blokowym z naprzemiennie występujących po sobie rzędów główek i wozówek. Elewacje były otynkowane i pomalowane (świadczą o tym licznie znajdowane fragmenty tynków w kolorze błękitnym). Dłuższe ściany budynku ustawiono wzdłuż linii wschód - zachód. Do każdego narożnika został dostawiony obejmujący je fundament stanowiący oparcie dla konstrukcji narożnych. Bardzo możliwe iż były to przypory, bądź szerokie narożne lizeny. Na zewnątrz budynku, od południa, wschodu i północy ułożono otaczającą go opaskę brukową. Główne drzwi wejściowe znajdowały się od strony południowej i prowadziły do przebiegającej przez całą szerokość budynku, wyłożonej ceglaną posadzką, sieni (szer. 4,40 m, w N części nieco rozszerzającej się) w której znajdowały się 4 wejścia do pomieszczeń. Całą zachodnią część budynku zajmowała izba stołowa o wymiarach 14,1-14,25 m x 8,8-9,1 m.

    We wschodniej części budynku znajdowały się dwa pomieszczenia, z których jedno dla chowania spraw i inszych rzeczy różnych (skarbiec) było podpiwniczone. Piwnica posiadała wymiary zbliżone do wymiarów pomieszczenia znajdującego się nad nią, czyli 6,3 x 5,8-6,15 m. Przykryta była sklepieniem kolebkowym. W najwyższym punkcie piwnica miała 3,7 m wysokości. Jej posadzkę stanowiły idealnie dopasowane do siebie granitowe kamienie. O ile w przypadku analizy przyziemia i piwnicy możliwa była wzajemna korelacja źródeł archeologicznych i historycznych, tak w przypadku dwóch kolejnych kondygnacji rekonstrukcja oparta mogła być jedynie o opisy zawarte w inwentarzach z 1646 i 1655 r.

    Czas użytkowania kamienicy należy określić na koniec pierwszej ćwierci XVII w. Na tę hipotezę wskazują dwa elementy. Pierwszy z nich określony został przez wielkość i rzut budynku charakterystyczny dla budowli XVII - wiecznych. Drugim są inskrypcje: M, K, I, S, L odkryte na kaflach płytowych wewnątrz kamienicy datowanych na początek XVII w. Nie ulega wątpliwości, że honorowały one mieszkańców rezydencji. Najprawdopodobniej dotyczą one budowniczego Mikołaja Krzysztofa Sapiehy który posiadał Dubno od 1610 r. do śmierci w 1638 r.

    W wykopach badawczych ulokowanych poza opisaną powyżej kamienicą odsłonięto relikty kolejnych budynków zespołu rezydencji dubieńskiej. Określenie ich funkcji i rozpoznanie rzutów wymaga jednak przeprowadzenia szerszych prac ziemnych w tym rejonie.

    Badania przeprowadzone w 2007 roku dostarczyły 9728 okazów ruchomego materiału zabytkowego. Dominują w nim głównie fragmenty naczyń glinianych stanowiące około 73% zbioru. Pozostałe kategorie zabytków reprezentują relikty naczyń szklanych, fragmenty kafli płytowych oraz przedmioty metalowe.

     


BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE W LATACH 2005-2006


  1. Białystok, stan 1, Dziedziniec Wstępny Pałacu Branickich
    Osada kultury ceramiki kreskowanej z wczesnej epoki żelaza.

    Stanowisko zostało odkryte w 2000 roku w trakcie prowadzonych tu badań sondażowych związanych z poszukiwaniem fontann istniejących tu prawdopodobnie w XVIIIw. Systematyczne badania wykopaliskowe na osadzie rozpoczęto w 2005 roku i kontynuowano je również w roku bieżącym. Przebadano ponad 300 m2 powierzchni. Pod warstwą nasypową grubości 0,5 natrafiono na budynek mieszkalny konstrukcji słupowej o wymiarach 7,06 x 4,96 m datowany na VI/V w. p.n.e. W obiekcie tym znaleziono dwie igły brązowe i dużą ilość fragmentów naczyń ceramicznych, narzędzia krzemienne. Wokół chaty odsłonięto wiele jam zasobowych i odpadkowych z tego okresu oraz kilkanaście jam z materiałem z XVIII wieku.
    Przeprowadzone badania i odkryte obiekty świadczą o trwałym zasiedleniu doliny rzeki Białej już we wczesnej epoce żelaza.
    Kierownik badań: mgr Ireneusz Kryński
    Badania finansowali: w roku 2005 - Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego, a w 2006 roku Urząd Miasta Białystok.

     
  2. Szpaki, Gm. Wyszki,stan 1 - kurhan kultury wielbarskiej
    z okresu wpływów rzymskich.

    Badany grobowiec konstrukcji kamienno-ziemnej uległ silnej dewastacji przez wybranie z nasypu około 80% kamieni. Jama grobowa o wymiarach 1,50 x1,70 m znajdowała się tuż pod powierzchnią nasypu, którą tworzyła zwarta glina i jedna warstwa dużych kamieni. W jamie znaleziono liczne przepalone kości (kobiety w wieku 35-45 lat), ułamki kilku naczyń wtórnie przepalonych, przetopione wyroby ze szkła fragmenty grzebienia rogowego,przęślik gliniany i ozdoby z metali kolorowych.
    Kierownik badań: mgr Katarzyna Rusin
    Badania prowadzone w 2005 roku finansowali: Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Białymstoku i Muzeum Podlaskie w Białymstoku.

  3. Trzcianka, Gm. Janów, stan 1 - grodzisko wczesnośredniowieczne
    Obiekt położony jest na prawym brzegu rzeki Sokołdki, około 100 m na zachód od wsi. Przebadano około 160 m2. Rozpoznano system budowy konstrukcji obronnych oraz lokalizację zabudowy. Wał o konstrukcji drewniano-kamienno-ziemnej o pierwotnej wysokości około 4 m został spalony wraz z przywałową zabudową grodu prawdopodobnie w trakcie jednego ataku. Pozostałością tych wydarzeń są nadpalone i przepalone kości oraz liczne militaria. Dominują groty strzał do łuku i stanowią one około 80% znalezionych artefaktów. Do ciekawszych znalezisk należy także zaliczyć grot włóczni, srebrną zausznicę, żelazne krzesiwa czy haczyk na ryby.
    Prace wykopaliskowe grodziska w Trzciance prowadzono w ramach programu Badań osadnictwa na styku wschodniej i zachodniej Słowiańszczyzny z pograniczem bałtyjskim.
    Kierownik badań: mgr Urszula Stankiewicz.
    Badania prowadzono w 2006 roku finansował: Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego.

     
  4. Dubno, Gm. Boćki, stan 1 - rezydencja Sapiehy z XVI-XVII w.
    W roku 2005 przeprowadzono rozpoznawcze badania powierzchniowe na obszarze około 6 ha, na którym niegdyś istniała rezydencja Iwana Sapiehy. Metoda odwiertów objęto teren około 2 ha. Przeprowadzone na niewielkiej przestrzeni badania sondażowe pozwoliły na wstępne ustalenia stanu zachowania reliktów zabudowy rezydencji. Do badań szerokopłaszczyznowych przystąpiono w roku 2006.
    Przebadano około 240 m2, zlokalizowano najstarsze założenie dworskie datowane na schyłek XVI w., pochodzący z XVIII w. budynek mieszkalny - dworski oraz relikty fundamentów budynków gospodarczych (folwarcznych). Zbyt mały zakres prowadzonych prac wykopaliskowych uniemożliwia określenie rzutu poszczególnych budynków. Obserwacje poczynione w przebadanych wykopach potwierdziły zasadniczo źródłowe zapisy zawarte w lustracjach.
    Kierownik badań: mgr Halina Karwowska
    Badania finansowali: w 2005 roku - Ośrodek Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego w Warszawie, w 2006 roku - Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Program Sąsiedztwa INTERREG IIIA/Tacis CBC Polska - Białoruś - Ukraina oraz budżet Państwa.

  5. Tykocin - Ogród Kościelny - teren miasta historycznego
    z XV – XVIII w.

    Przebadano teren o powierzchni 120 m2. W trakcie prac wykopaliskowych natrafiono na pozostałości cmentarza późnośredniowiecznego; relikty fundamentów kamiennych dwóch budynków mieszkalnych z drugiej połowy XIV – XVI wieku; fundament kamienny dużego budynku o nieustalonej funkcji publicznej (ratusz - kościół / z XVI - XVII w.; fragment bruku kamiennego wyznaczający być może zasięg XVI wiecznego rynku, ulicy, odsłoniętego na głębokości około 1 m od współczesnego poziomu ogrodu.
    W trakcie badań znaleziono kilkanaście wytworów krzemiennych świadczących o bytowaniu tu gromad ludzkich w pradziejach oraz fragmenty ceramiki i wyrobów metalowych i szklanych o chronologii od XVI - XX w.
    Kierownik badań: mgr Urszula Stankiewicz.
    Badania prowadzone w 2005 roku finansowali: Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego w Białymstoku i Ośrodek Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego w Warszawie.
  6. Białystok, stan 1 - Pawilony w ogrodzeniu dziedzińca wstępnego Pałacu Branickich.
    Prace wykopaliskowe podjęto na wniosek Urzędu Miasta w Białymstoku w związku z planowanymi pracami konserwatorsko - remontowymi obu pawilonów. Należało sprawdzić, jaki był XVIII-wieczny poziom posadzki w obu budynkach oraz w jakim zakresie do dnia dzisiejszego przetrwały umieszczone wewnątrz nich cembrowiny studni, znanych ze źródeł ikonograficznych i kartograficznych XVIII w.
    Pawilon południowy - badania prowadzono we wnętrzu budynku. Pod współczesną posadzka odsłonięto XVIII wieczne konstrukcje ceglane – fragm. kanału (?) o zachowanej szerokości 0,60 m. Jego dno w części wschodniej pokrywała cienka warstwa zaprawy cementowo - wapiennej. Kanał został zniszczony prawdopodobnie wskutek prowadzonych tu prac budowlanych w latach 60-tych i 70-tych XX w. W zasypisku tej konstrukcji znaleziono ułamki kafli piecowych, fragm. szkła naczyniowego i taflowego, fragm. naczyń fajansowych, kamionkowych i porcelanowych datowanych na koniec XIX-XX wiek. Badania nie potwierdziły istnienia w tym miejscu studni z XVIII w.
    Pawilon północny. Wykop założono we wnętrzu budynku, pod współczesną posadzką odsłonięto fragm. kamienno - ceglanej konstrukcji wys. 0,80 m, do której przylegał legar drewniany dł. 2,40 m oraz fragm. podłogi drewnianej z desek szerokości 16 cm długości 2,46 m ułożonych jedna przy drugiej na dwóch poprzecznych belkach W tym pawilonie nie natrafiono także na XVIII wieczna studnię. Tegoroczne badania przy murze zewnętrznym prowadzono od strony dziedzińca pałacowego w celu sprawdzenia istnienia w tym miejscu pierwotnego wejścia do pawilonu. Przeprowadzone prace wykluczyły taką możliwość.
    Kierownik badań: mgr Halina Karwowska
    Badania w latach 2005 - 2006 finansował: Urząd Miejski w Białymstoku.

     
  7. Białystok - teren Amfiteatru Białostockiego.
    Wyprzedzające badania archeologiczne na terenie Amfiteatru Białostockiego były związane z planowaną budową Opery i Filharmonii Podlaskiej - Europejskiego Centrum Sztuki w Białymstoku zlokalizowanej między dwoma nieczynnymi cmentarzami: żydowskim i prawosławnym, w rejonie ulic: Odeskiej, Kalinowskiego i Kijowskiej. Teren przyszłej inwestycji był wpisany do Rejestru Zabytków woj.podlaskiego i dotychczas był nierozpoznany pod względem archeologicznym. Efektem poszukiwań archeologicznych na obszarze 9,6 ara było odkrycie reliktów fundamentów 5-6 budynków oraz odcinka brukowanej ulicy Odeskiej istniejącej do lat 70-tych XX wieku. W trakcie badań nie natrafiono na obiekty lub jakiekolwiek ślady funkcjonowania w tym miejscu nekropolii.
    Kierownik badań: mgr Katarzyna Rusin
    Badania prowadzone w 2006 roku finansował: Urząd Marszałkowski woj.podlaskiego.

       
  8. Sochonie, Gm. Wasilków, stan 2 - stanowisko neolityczne
    Badania archeologiczne związane są z budową obwodnicy wokół Wasilkowa. W roku bieżącym przebadano część stanowiska. Prace będą kontynuowane w 2007 r.
    Kierownik badań: mgr Ireneusz Kryński
    Odkryto przeszło 100 obiektów związanych z sezonowym pobytem grup ludzi w młodszej epoce kamienia (neolicie). Natrafiono także na niewielką krzemienicę - miejsce związane z wyrobem narzędzi krzemiennych. Wśród wytworów krzemiennych wystąpiły: rdzenie, gotowe narzędzia i drobny materiał odpadkowy.
    Badania trwają.