Muzeum Podlaskie w Białymstoku
Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego

Kalendarz wydarzeń MPB

badania

Archiwum >>>

 

BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE
w 2017 r.

 

SUPRAŚL , gm. Supraśl

O nowych sensacyjnych odkryciach, związanych z ze społecznościami Pucharów Dzwonowatych, pisze Adam Wawrusiewicz. więcej

 

TYKOCIN, Wielka Synagoga

W maju 2017 r. przy tykocińskiej synagodze podjęto badania wykopaliskowe w związku z realizacją przez Muzeum Podlaskie w Białymstoku zadania pt. „Remont Muzeum w Tykocinie: Synagoga, Dom Talmudyczny”, dofinansowanego przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020.
Całość prac wynikających z zaleceń Podlaskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków ma charakter  ratowniczy  i ukierunkowana jest  na rozpoznanie i dokumentację źródeł archeologicznych, które narażone są na zniszczenie podczas realizacji procesu inwestycyjnego. W dotychczas przebadanej przestrzeni odsłonięto pozostałości fundamentów ceglano-kamiennych. Ich interpretacja funkcjonalna i chronologiczna wymaga dalszych analiz. Zadokumentowano również pozostałości osadnictwa pochodzącego z wczesnej epoki brązu i początków epoki żelaza. Prace badawcze prowadzone są przez muzealny zespół pracowników Działu Archeologii którym kieruje Ireneusz Kryński. Wykopaliska potrwają do połowy lipca bieżącego roku.

Relikty fundamentu odsłanianego w jednym z wykopów. Lico jednego z murów. Dokumentowanie odsłoniętych nawarstwień. Dokumentowanie rysunkowe części odsłoniętego fundamentu

 

BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE
w 2016 r.

 

SUPRAŚL stanowisko 3, gm. Supraśl

Czy sensacji będzie więcej?. Pytanie to przyświecało trzeciemu sezonowi badań wykopaliskowych prowadzonych na szczycie jednej z niewielkich wysp zlokalizowanych pośrodku doliny rzeki Supraśl. W latach poprzednich odkryto tu spektakularne obiekty obrzędowe związane ze społecznościami Pucharów Dzwonowatych, które w połowie III tys. p.n.e. pojawiły się na rozległych obszarach Europy i północnej Afryki. Przybyli oni również nad rzekę Supraśl. To pierwsze, tak wyraźne ślady ich obecności w tej części starego kontynentu. 

Podczas badań archeologicznych prowadzonych w 2016 roku, wspólnie przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego i Muzeum Podlaskie w Białymstoku (pod kierownictwem dr. Dariusza Manasterskiego) skoncentrowano się na południowej części kulminacji wzniesienia, którego część zniszczona była wkopem współczesnym. Na szczęście nie był on głęboki i ograniczał się wyłącznie do części warstwy próchnicy współczesnej. Podczas eksploracji wykopów nie natrafiono jednakże na jakiekolwiek ślady obrzędowości społeczności schyłkowoneolitycznych. Odsłonięto natomiast niezwykle inspirujący zespól pochodzący z początków epoki żelaza (koniec I tys. p.n.e.). Wokół centralnej jamy, w równych odstępach ustawiono tu sześć naczyń ceramicznych. Niektóre z nich odwrócone były do góry dnem, inne włożono do mniejszych pojemników. W ich wnętrzach nie odkryto natomiast jakichkolwiek innych źródeł – na przykład spalonych kości. Czy obiekt ten mógł być również pozostałością bliżej nieokreślonych obrzędów? Bardzo prawdopodobne.

 

 

Lipowo, gm. Sztabin woj. podlaskie

We wrześniu 2016 roku podjęto kontynuację badań archeologicznych ukierunkowanych na rozpoznanie kontekstu środowiskowego osadnictwa społeczności łowiecko-zbierackich z okresu późnej epoki kamienia – neolitu. Podobnie jak w ubiegłym roku, na miejsce badań wytypowano niewielkie, piaszczyste wzniesienie położone pośrodku doliny Biebrzy, koncentrując się na rozpoznaniu niżej położonych partii terenu, które współcześnie całkowicie przykrywa warstwa torfów. Taka lokalizacja stwarzała szansę odkrycia szczątków organicznych (kości, drewno itp.) umożliwiających rekonstrukcję zarówno sposobu życia ówczesnych ludzi jak i określenia warunków środowiska, w jakim funkcjonowali. Podczas eksploracji wykopów, na głębokości około metra natrafiono na wyroby krzemienne i fragmenty kości zwierzęcych. Wszystko wskazuje na to, iż były to pozostałości różnorodnych czynności gospodarczych wykonywanych w nisko położonej, przybrzeżnej strefie osiedla. Obserwacje mikroskopowe wyrobów krzemiennych (analizy wykonane przez dr K. Pyżewicz) ujawniły ostrza wykorzystywane do obróbki (ścinania?) roślin zielnych i krzemionkowych – np. trzciny. Porzucono tu również drapacz służący do obróbki skór zwierzęcych i niewielkie ostrze broni miotanej (strzały), które uległo uszkodzeniu podczas polowania. Z kolei odkryte kości (analiza prof. dr hab. D. Makowieckiego) wskazują na bogactwo i różnorodność ekosystemów, w jakich funkcjonowali ówcześni ludzie. Wyróżniono tu szczątki jelenia i konia a więc zwierząt preferujących obszary leśne. Z kolei Obecność łosia można uznać za wskaźnik gatunków preferujących także kompleksy podmokłe, z udziałem torfowisk i bagien. Dietę łowców uzupełniały ryby – suma lub szczupaka. Ich obecność może wskazywać na okres, w jakim funkcjonowało obozowisko. Była to zapewne wczesna wiosna lub początek lata, kiedy to gatunki te zbierają się na przybrzeżnych płyciznach w celu odbycia tarła. Prowadzone równolegle odwierty geologiczne ujawniły zupełnie niewidoczne dziś paleokoryto Biebrzy przebiegające około 50 m. na południe od krawędzi wzniesienia. Płynąca tu rzeka została odcięta około 8000 lat temu. Od tego czasu w pobliżu stanowiska funkcjonowało już wyłącznie starorzecze, którego wody tylko okresowo łączyły się z głównym nurtem Biebrzy. Badania realizowane były z inicjatywy i środków Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, przy wsparciu organizacyjnym Biebrzańskiego Parku Narodowego. Prace terenowe prowadzono przy ścisłej współpracy z zespołem pracowników naukowych i studentów Instytutu Geografii Uniwersytetu im. Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Instytutu Archeologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

 

 

Trzcianka stan. 14

W dniach 22 sierpnia – 16 września 2016 r. przeprowadzono na stanowisku Trzcianka 14 kontynuację badań archeologicznych z poprzednich dwóch lat. Miały one na celu dalsze rozpoznanie osadnictwa wczesnośredniowiecznego oraz weryfikację badań geofizycznych z roku 2013.
Przebadano łącznie 205 m² w ramach czterech wykopów archeologicznych. Stwierdzono że zasięg osady w kierunku północnym nie pokrywa się z zakładanym na podstawie ustaleń geofizyków. Natomiast na wschód od obszaru przebadanego w roku 2015 odsłonięto bogatą warstwę kulturową tożsamą chronologicznie z rozpoznaną już częścią osady.
Ogółem w wyniku badań pozyskano około 3000 fragmentów naczyń ceramicznych, fragmenty polepy i kości zwierzęcych; z zabytków wydzielonych zaś natrafiono między innymi na osełkę kamienną, żelazny nożyk i pięć przęślików.

    

 

 

Tykocin działka geodezyjna nr 1455

Od 22. 06. do 12. 07. 2016 r. przeprowadzono badania archeologiczne w Tykocinie, na ścieżce prowadzącej od placu Stefana Czarneckiego ku rzece Narwi (działka geodezyjna  nr 1455). W pasie ścieżki otworzono dwa wykopy, o łącznej powierzchni 29 m². Odkryto między innymi: nawierzchnię brukowanej drogi z przełomu XIX i XX w., nawarstwienia osadnicze datowane na okres od XV do XX w. oraz liczny materiał zabytkowy.

 

 

 

Tykocin zaplecze dawnej Ekonomii

W dniach 13. 07 – 12. 08. 2016 r. przeprowadzono badania archeologiczne w Tykocinie, na zapleczu obecnego Urzędu Miasta (działki geodezyjne nr 1477 i 1478). Otworzono na tym obszarze trzy wykopy badawcze o łącznej powierzchni 410 m². W trakcie prac odsłonięto warstwy związane z przebudową terenu, warstwy osadnicze datowane od późnego neolitu (2500 – 1800 p.n.e.) po wiek XX oraz relikty trzech budynków: z XVI w. (w wykopie nr 2), XVIII w. (w wykopie nr 3) i z przełomu XIX i XX w. (w wykopie nr 1). Poza tym odkryto liczny materiał zabytkowy, zarówno masowy (przeważnie ceramikę naczyniową) jak i wydzielony.

 

 

 

BADANIA ARCHEOLOGICZNE PROWADZONE
w 2015 r.

TYKOCIN, ul. Browarna

Od kwietnia do czerwca 2015 r. przeprowadzono badania archeologiczne w Tykocinie na ulicy Browarnej. Prace badawcze były związane z inwestycją drogową realizowaną przez Gminę Tykocin. W pasie jezdni wytyczono 13 wykopów archeologicznych. W większości z nich odsłonięto nowożytne drewniane, kamienne i drewniano-kamienne konstrukcje, między innymi relikty drewnianego pomostu, podłogi z warstwą przepalonego zboża oraz kamienne fundamenty budynków. Wszystkie obiekty znajdowały się w części ulicy Browarnej usytuowanej na zachód od dzisiejszego kanału miejskiego (dawniej rzeki Motławy). W kilku jednostkach badawczych, usytuowanych na całej długości ulicy, zarejestrowano bruk kamienny. W jednym z wykopów wytyczonym we wschodniej części ulicy, odsłonięto pochówek młodej kobiety. Materiał zabytkowy najliczniej reprezentowany jest przez fragmenty ceramiki naczyniowej oraz kafli, ponadto pozyskano ułamki szkła, przedmioty wykonane z metalu: gwoździe, noże, podkówki i inne, fragmenty obuwia skórzanego oraz fajki gliniane.

 

KRASNOBORKI, gm. Sztabin, woj. podlaskie

Jednym z najciekawszych aspektów badań archeologicznych jest poznanie przeszłości człowieka w kontekście jego otoczenia i środowiska naturalnego. Zagadnienie to nabiera szczególnego znaczenia w odniesieniu do społeczeństw łowiecko-zbierackich, które bezwzględnie dominowały na obszarach Podlasia przez całą epokę kamienia.
Na przełomie sierpnia i września 2015 roku pojęto więc próbę rozpoznania potencjalnych stanowisk archeologicznych mogących dostarczyć zarówno danych archeologicznych jak i przyrodniczych. Zdecydowano się na założenie wykopów badawczych w nisko położonej, współcześnie zatorfionej części niewielkiego wzniesienia zlokalizowanego w dolinie Biebrzy około 500 metrów na południowy wschód od miejscowości Krasnobiorki. Badania realizowane były z inicjatywy i środków Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, przy wsparciu organizacyjnym Biebrzańskiego Parku Narodowego. Prace terenowe prowadzono przy ścisłej współpracy z zespołem pracowników naukowych i studentów z Instytutu Geografii Uniwersytetu im. Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Instytutu Prahistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Podczas badań odkryto unikalny obiekt, złożony z niewielkiej, spalonej konstrukcji drewnianej, nad którą znajdowały się bardzo rozdrobnione szczątki kostne. Określenie ich przynależności gatunkowej wymagać będzie przeprowadzenia szczegółowych analiz.
Liczne zebrane dane archeologiczne i przyrodnicze (próbki glebowe i szczątki organiczne) wskazują, iż zasiedlenie tego stanowiska można łączyć ze społeczeństwami łowiecko-zbierackimi z okresu późnego neolitu – około połowy III tys. p.n.e. Niższy poziom ówczesnego dna doliny i optymalne warunki klimatyczne decydowały o atrakcyjności tego miejsca, wykorzystywanego jako tymczasowe obozowisko.

 TRZCIANKA, stan. 14, gm. Janów

Na przełomie sierpnia i września 2015 r. pracownicy Muzeum Podlaskiego w Białymstoku przeprowadzili archeologiczne badania wykopaliskowe na wczesnośredniowiecznej osadzie w Trzciance. Były one kontynuacją prac terenowych z 2014 r. Ich celem było szersze rozpoznanie osadnictwa przygrodowego.
Stanowisko położone jest na Wzgórzach Sokólskich, na prawym brzegu górnego biegu rzeki Sokołdy, w bezpośrednim sąsiedztwa grodziska wczesnośredniowiecznego (stan. 1). Na południowy-zachód od niego, w trakcie dwóch sezonów badawczych (2014 i 2015), odsłonięto obszar o łącznej powierzchni 2,1 ara. Wyróżniono dwie warstwy kulturowe oraz 21 obiektów archeologicznych, wśród nich: paleniska (?), dołki posłupowe i jamy o nieokreślonej funkcji. Pozyskany materiał zabytkowy stanowi głównie ceramika naczyniowa, ponadto odkryto fragmenty polepy, kości zwierzęcych, dwie osełki, przęślik i wiór krzemienny.

 TYKOCIN, KĘPA BERNARDYŃSKA, st. 38, gm. Tykocin

W sierpniu 2015 roku przeprowadzono z inicjatywy i środków finansowych Muzeum Podlaskiego w Białymstoku archeologiczne badania wykopaliskowe. Tegoroczne prace archeologiczne na terenie założenia klasztornego były kontynuacją badań prowadzonych już w roku ubiegłym. Badania prowadziła Irena Taranta.
Wykop badawczy założono w północnej części stanowiska. W trakcie badań rozpoznano powierzchnię około 50 m². W trakcie badań zarejestrowano dwa pochówki ludzkie, jeden z nich był przykryty kamieniem nagrobnym bez napisu. Z analizy antropologicznej, przeprowadzonej na miejscu badań archeologicznych, wynika, że byli to osobnicy płci męskiej. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że były to pochówki zakonników.