Muzeum Podlaskie w Białymstoku
Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego

Kalendarz wydarzeń MPB

wystawy czasowe

Grupa Zero-61

wystawa w ramach festiwalu INTERPHOTO
Wernisaż: 15 września (piątek), godz. 16.00
Wykład: 15 września (piątek), godz. 16.30 – wykład Lecha Lechowicza
Wystawa czynna do 15 października 2017 r.

Działalność grupy Zero-61 stanowi cenny i wyjątkowy w polskiej fotografii przykład wieloletniej aktywności grupowej, zachowującej przez blisko jedną dekadę żywotność oraz wewnętrzną spoistość artystyczną. Grupa założona została w roku 1961 w Toruniu przez studentów Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika. Należeli do niej wówczas: Roman Chomicz, Czesław Kuchta, Lucjan Oczkowski, Józef Robakowski, Jerzy Wardak, Wiesław Wojczulanis. Skład grupy się zmieniał, jedni odchodzili - Chomicz, Oczkowski, Wojczulanis - inni przychodzili - Andrzej Różycki, Jan Siennik, Wojciech Bruszewski, Roman Dąbek, Michał Kokot i Antoni Mikołajczyk. Najdłużej - bo od początku do końca - i najaktywniej, działali w grupie Kuchta, Robakowski i Wardak, później dołączył do nich Różycki, a w ostatnim okresie istnienia Zero-61, Bruszewski, Kokot i Mikołajczyk. Ta siódemka stanowiła trzon grupy.

Działalność grupy charakteryzowała zawsze silna determinacja wyjścia poza zastane kanony. Pragnęli oni zrealizować swe artystyczne zamierzenia nie zważając na okoliczności w jakich przyszło im to czynić. Nie interesowała ich zarówno sytuacja zewnętrzna, polityczna – reakcja gomułkowska lat sześćdziesiątych po okresie odwilży roku 1956 – ani zastana sytuacja artystyczna. Chcieli zacząć od zera, stąd też nazwa grupy. Pomimo różnic występujących w indywidualnej twórczości członków, grupa jako całość, stanowiła zjawisko wyraziste artystycznie i wewnętrznie silnie zintegrowane. Bliskie związki przyjacielskie w połączeniu ze wspólnymi celami artystycznymi oraz podobną postawą życiową były wystarczającym spoiwem, aby grupa przetrwała osiem lat, twórczość jej członków zmieniała się i rozwijała.

Twórczość członków łączy kilka wspólnych cech. Charakteryzowała ich szczególna postawa wobec fotografii jako medium. Czynili z niej użytek bez oglądania się na jakiekolwiek wzory, tradycje, estetyki i autorytety. Postawa opozycji wobec zastanych form, konwencji i zasad kierowała ku nieustającym poszukiwaniom i eksperymentom. Wynikająca z tego głęboka ingerencja w obraz zarejestrowany na negatywie prowadziła do przedstawień niewerystycznych, sprzyjała budowaniu narracji często opartych na metaforyczno-symbolicznej poetyce. Twórczość w kręgu Zero-61 charakteryzowała się także od początku wkraczaniem na rejony pograniczne, mieszaniem gatunków i konwencji oraz “niekanonicznego” traktowaniem technik artystycznych. Zerowcy tworzyli także dzieła-przedmioty, obiekty, assemblages, environments oraz instalacje. Niekonwencjonalne podejście do dzieła wypracowane zostało przez ich codzienne zmaganie się, eksperymentowanie z fotografią, przez doświadczanie najróżniejszych metod i technik prowadzących do dzieł hybrydalnych wykraczających poza tradycyjną fotografię. Najbardziej typowym rodzajem takich dzieł było łączenie fotografii z realnym przedmiotem. Wystąpiło to już na pierwszej wystawie grupy i kontynuowane było przez cały czas jej istnienia, a swą kulminację osiągnęło na ostatniej wystawie grupy zorganizowanej w starej, zrujnowanej kuźni w Toruniu w roku 1969. Wystawa ta zamykała działalność grupy, stanowiąc jednocześnie zapowiedź nowych zjawisk artystycznych następnej dekady lat siedemdziesiątych. W twórczości członków grupy występowały liczne cechy wspólne zarówno ze zjawiskami w ówczesnej fotografii oraz w sztuce w Polsce, jak i na świecie. W wielu działaniach byli prekursorami zjawisk, które rozwinęły się później.