Muzeum Podlaskie w Białymstoku
Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego

Kalendarz wydarzeń MPB

wystawy stałe

Tajemniczy ręcznik

Wystawa etnograficzna z elementami multimedialnym.



„Tajemniczy ręcznik” – tajemniczy, ponieważ skrywa wszystko to, co w jednym momencie jest radosne i smutne, ciche i głośne, oczywiste i niejasne. Ten niewielki kawałek płótna ukrywa w swoim cieniu los i przeznaczenie człowieka, znane jedynie samemu Stwórcy. To ręcznik od wieków towarzyszy ludzkiej wędrówce po ziemskim padole. Jest symbolem kontaktu człowieka z Bogiem i łączności z przodkami, wyrazem szacunku wobec świętości i świętych wizerunków, symbolem dziękczynienia i ofiarą za doznane łaski, formą podziękowania i podarunkiem dla bliskich naszemu sercu, zapłatą w posagu i ważnym talizmanem. Ręcznik towarzyszy człowiekowi podczas narodzin i w chwili śmierci. Co więcej, jego rola w ludowych wierzeniach wykracza poza życie ziemskie, dając schronienie duszom zmarłych. Jeden ręcznik, a dziesiątki znaczeń, interpretacji i obrzędów. Mały kawałek płótna skrywający tajemnice ludzkiego życia, której rąbek postaramy się przed Państwem odsłonić.

Bezpośrednim impulsem do pracy nad stworzeniem kolekcji ręcznika ludowego ziemi bielskiej, a w późniejszym czasie również wystawy stałej była obawa przed postępującym wypieraniem z codziennego życia tego jakże charakterystycznego elementu naszej tradycji. Realizując misję, która miała ratunkowy charakter, przeprowadziliśmy szereg kwerend i inwentaryzacji. Udało nam się pozyskać kilkadziesiąt nowych ręczników, a także wiele informacji i nagrań na ich temat. W chwili rozpoczęcia naszych prac ręcznik ludowy był niemalże zapomnianym elementem kultury ludowej, teraz jest dostrzegany i przeżywa „drugą młodość”. Najważniejszym efektem tej długiej i wyboistej drogi, na którą złożyły się setki przejechanych kilometrów, godziny rozmów i dziesiątki pozyskanych ręczników jest wystawa stała „Tajemniczy ręcznik”.

Całość ekspozycji jest utrzymana w klimacie nawiązującym do dualnego charakteru ręczników ludowych. Dominuje nieustanne przeplatanie się pierwiastka boskiego i ludzkiego. Ręcznik zawsze był pośrednikiem między obydwoma światami. Jego związki z sacrum podkreśla błękitny odcień ścian ekspozycyjnych, bliski także wiejskim chatom, gdzie ręcznik zawsze miał swoje miejsce. Również pionowy sposób prezentacji ręczników wskazuje na jego pośrednią rolę w relacjach miedzy niebem i ziemią. Z kolei pionowe elementy ekspozycji, pomiędzy którymi znajdują się ręczniki oraz zielone podświetlenie haftów i koronek jednoznacznie kojarzą się z wiejskim krajobrazem, drzewami i przyrodą. Ręcznik jest jej częścią. Jego historia zaczyna się od ziarna lnu, poprzez niebiesko kwitnącą roślinę, aż do tkaniny przeznaczonej na ręcznik.

„Tajemniczy ręcznik” w sposób dyskretny, a jednocześnie nietuzinkowy wprowadza odbiorcę w pewną „opowieść”. Jej fabułę tworzą informacje na temat ręcznika podane w formie prezentacji, na którą składa się archiwalny film o uprawie lnu i jego obróbce oraz nasycone emocjami, niekiedy wręcz wzruszające filmowe i dźwiękowe wspomnienia, w których ręcznik ludowy odgrywa główną rolę. Całość ukazuje odwieczny związek ręcznika ludowego z ludzkim losem, od narodzin, aż po chwile ostateczne.

Nieodłącznym elementem ekspozycji jest klimat tajemniczości budowany poprzez sposób prezentacji samych ręczników. Połączenie nowoczesności przekazu z zabytkami przebiega na tyle dyskretnie, że nie przytłacza tych drugich. Nowe technologie nie dominują, a jedynie wprowadzają nas w narrację dbając o wygodę odbiorcy i płynność procesu zwiedzania.

Do wystawy dołączyliśmy modułowy pakiet zeszytów edukacyjnych do samodzielnej pracy, przeznaczony dla rodzin. Po remoncie ekspozycję uzupełnia audioprzewodnik oraz układanka magnetyczna.

Ekspozycję wzbogaca archiwalny film ze zbiorów Archiwum Naukowego Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie “Tradycyjna obróbka lnu”, (Krzysztof Chojnacki, Genowefa Tkaczyk), 1976 r., Wężyczyn.

Mamy nadzieję, że zachęciliśmy Państwa do odwiedzenia bielskiego Muzeum. Tu przeszłość spotyka się z teraźniejszością, a tradycja z nowoczesnością.

 


Wystawa „Tajemniczy ręcznik” powstała w ramach projektu „Realizacja wystawy stałej Tajemniczy ręcznik oraz wzbogacenie kolekcji ręcznika ludowego” dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego