Muzeum Podlaskie w Białymstoku
Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego
współprowadzona przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Kalendarz wydarzeń MPB

wystawy czasowe

Fajanse angielskie od poł. XVIII do końca XIX wieku. Kolekcja profesora Wojciecha W. Kowalskiego

Wystawa dla publiczności czynna od 10 października 2020 r. do 15 stycznia 2021 r. w Ratuszu w Białymstoku – głównej siedzibie Muzeum Podlaskiego w Białymstoku

W sobotę 10 października 2020 r. o godz. 11.00 zapraszamy na kuratorskie oprowadzanie przez prof. Wojciecha Kowalskiego. Ilość miejsc ograniczona do 20 osób. Obowiązuje bilet wstępu. Prosimy o wcześniejsze zapisy pod nr telefonu: 509 336 740.

Na kolorowej grafice widać 6 fajansowych talerzy ze zdobieniami. Na górze tytuł wystawy, a na dole umieszczono logotypy z patronatami medialnymi: TVP Kultura, TVP3 Białystok oraz Polskie Radio Białystok.

Wystawa poświęcona będzie prezentacji fajansu angielskiego od połowy XVIII do XIX wieku. Przedstawimy na niej część kolekcji prywatnej Profesora Wojciecha W. Kowalskiego, wybitnego kolekcjonera i znawcy europejskiej ceramiki, który zgromadził  jedyny w naszym kraju liczny zbiór angielskiej ceramiki.

Wystawa będzie drugą w Polsce  prezentacją ceramiki angielskiej, po monograficznej wystawie ceramiki Wedgwooda ze zbiorów polskich i angielskich w Muzeum Narodowym w Warszawie w 2002 roku.  Wyeksponuje ona wyjątkowe osiągnięcie technologiczne angielskiej ceramiki, które zrewolucjonizowało rynek producencki i konsumencki od lat 60. XVIII stulecia, najpierw w Anglii, później na kontynencie. To wprowadzenie do produkcji fajansu delikatnego i jego odmian, z dekoracją technikami druku, skutecznie wyparło drogą porcelanę.

Na ekspozycji zobaczyć można będzie  prawie 250 wyrobów ceramicznych wyprodukowanych nie tylko w wytwórniach angielskich ale i szkockich. Trzon  stanowi tzw. creamware – czyli fajans delikatny będący efektem różnorodnych poszukiwań i eksperymentów technologicznych dokonywanych w środkowej Anglii od końca XVII wieku poprzez następne stulecie. Obok fajansu eksponowane są, także przykłady kamionki delikatnej tzw. czarnej kamionki bazaltowej i delikatnej kamionki jaspisowej. Większość obiektów składających się na ekspozycję to talerze, które pokazują nie tylko bogactwo  motywów zdobniczych, ale i sposobów ich zdobienia: od zdobienia ręcznego do druku transferowego.

Na szczególną uwagę zasługują wyroby Josiaha Wedgooda, w tym bardzo interesujące i rzadkie przykłady wczesnej dekoracji drukiem transferowym na talerzu z ptakami liverpoolskimi czy drukiem czerwonym i emaliami na talerzu „ etruskim”. 

Wystawie towarzyszy katalog autorstwa Profesora Wojciecha W. Kowalskiego zawierający 250 pozycji, głównie fajanse z dekoracją drukowaną, tak popularną w Anglii zwłaszcza od pierwszej ćwierci XIX stulecia. Uzupełnieniem szerokiego wyboru sygnowanych naczyń z dekoracją drukiem jest zespół wczesnych XVIII-wiecznych, niesygnowanych creamware i kamionek Wedgwooda. Katalog stanowi kompendium wiedzy o ceramice angielskiej i jest przeznaczony dla szerokiego grona muzealników, kolekcjonerów i badaczy poszukujących informacji o fajansie delikatnym.

O kolekcjonerze

Prof. zw. dr hab. Wojciech Wiktor Kowalski ukończył studia wyższe na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1975 roku związany jest z Uniwersytetem Śląskim, gdzie przeszedł wszystkie etapu kariery naukowej uzyskując w maju 2005 roku tytuł naukowy profesora, a w 2016 roku stanowisko profesora zwyczajnego. Od 1991 prowadzi negocjacje międzynarodowe w sprawach likwidacji skutków wojny w dziedzinie kultury, a także praktycznej działalności w zakresie restytucji konkretnych dóbr kultury. Reprezentuje Polskę w różnych gremiach międzynarodowych, między innymi, był wiceprzewodniczącym Komitetu Dziedzictwa Kulturowego Rady Europy w Strasbourgu oraz przedstawicielem naszego kraju na licznych konferencjach organizowanych w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowo przez Radę Europy, UNESCO i Unię Europejską. Zaangażowany w odzyskanie rzez Polskę licznych dzieł sztuki zaginionych podczas II wojny światowej. Wybitny kolekcjoner i znawca ceramiki europejskiej.


JULIUSZ KOSSAK (1824–1899) | WOJCIECH KOSSAK (1856–1942)

Wystawa przygotowana ze zbiorów Fundacji Rafako oraz zbiorów prywatnych.
Wystawa eksponowana od 21 lutego 2020 r. do 3 stycznia 2021 r. 

Batalistyczne i historyczne malarstwo Juliusza i Wojciecha Kossaków, przedstawicieli rodu bogatego w talenty artystyczne, literackie i naukowe, cieszy się w Polsce niesłabnącą od ponad stu lat popularnością. Jego ikoną stał się koń, ułan z dziewczyną, kresowy step.     

Na wystawie zaprezentowanych zostanie 39 prac obu malarzy. Zamierzeniem autorki scenariusza i kuratorki wystawy jest ukazanie najważniejszych wątków w twórczości obu artystów oraz różnic i analogii pomiędzy ich malarstwem. Obaj, Juliusz i Wojciech Kossakowie podejmowali zbliżone tematy. Były to: sceny batalistyczne, motywy czerpane z historii polskich zwycięstw, przedstawienia rodzajowe odwołujące się do kresowej lub podkrakowskiej obyczajowości.

Mimo pozornej bliskości tematycznej i wspólnoty zainteresowań, malarstwo Juliusza Kossaka w swojej istocie jest obce twórczości jego nie mniej uzdolnionego i pracowitego syna. Cezurą rozdzielającą epoki, w których tworzyli, okazało się powstanie styczniowe (1863–1864). Twórczość artysty oddawała ducha przedpowstaniowej Polski. Była rodzimym odpowiednikiem niemieckiego biedermeieru, w którym mieszczańskie wnętrza i praktyczność codziennego życia zastąpił dworek i zamknięty na świat drobnoszlachecki zaścianek. Swojskość i ograniczenie życiowych horyzontów do spraw gospodarskich i sąsiedzkich dobrze komponowała się z niewielkimi rozmiarami, bladymi w kolorze i rodzimymi w tematyce i scenerii akwarelowymi kompozycjami seniora malarskiego rodu. Nowoczesny, bo oddający ducha swoich czasów w okresie młodości, artysta w latach dojrzałych pozostał obojętny na oznaki zmieniającego się wokół świata. Najchętniej malował sceny z siedemnastowiecznej historii Polski, gdy należała ona do potęg ówczesnej Europy. Był piewcą Polski sarmackiej i jej bohatera Jana III Sobieskiego. Sięgał także do wydarzeń powstania styczniowego. Artysta, coraz bardziej oddalając się swoją twórczością od żywego nurtu europejskiej sztuki, pozostał wyrazicielem polskiego ducha. Krucha i delikatna materia jego malarstwa stawała się dalekim echem minionego w czasie sarmackiego świata.

Juliusz Kossak, malarz, rysownik, ilustrator, był mistrzem akwareli, trudnej i wymagającej pewnej ręki techniki malarskiej. Tworzył brawurowo komponowane wielofiguralne sceny historyczne lub obyczajowe. Był uważnym obserwatorem natury, perfekcyjnie opanował znajomość anatomii ludzi i zwierząt. Bezbłędnie stosował silne skróty perspektywiczne. Używał jasnej, lekko wyblakłej kolorystyki.

Wśród pokazanych na wystawie prac Juliusza Kossaka szczególną uwagę zwraca akwarela: Stadnina u wodopoju (1857, 53,5 x 95,5 cm, Fundacja Rafako). Wielofigurowe sceny najlepiej oddają charakter talentu autora i jego fascynację Kresami, polskim folklorem i miłość do koni, które portretował ze znawstwem i czułością. Kontrastuje to z wyciszonym Powrotem z polowania, rzadkim w twórczości Juliusza obrazem olejnym (1870, 38 x 47,5 cm, kolekcja prywatna).    

Wojciech Kossak, tak jak ojciec był malarzem batalistycznym i historycznym. Tworzył, zgodnie z duchem swojej epoki zainteresowanej człowiekiem, jego psychiką, liczne portrety – arystokratycznej i finansowej socjety polskiej, europejskiej i amerykańskiej. Chętnie malował autoportrety, co wynikało z jego potrzeby autoprezentacji. Był piewcą epopei napoleońskiej, ale pracował także na zlecenia cesarza Niemiec Wilhelma II, więc na jego płótnach pojawiały się np. epizody z wojen pruskich. Kontynuował zainteresowania ojca, ale tematy batalistyczne interpretował zgodnie ze swoim wybujałym temperamentem artystycznym. Używał techniki olejnej, często malował kompozycje wielkoformatowe, w tym także kilka panoram we współpracy z innymi twórcami. Jego prace odznaczają się doskonałym rysunkiem i taką kompozycją. Malował szerokimi, swobodnymi pociągnięciami pędzla, używał głębokich, nasyconych barw, nie stronił od kontrastów kolorystycznych. Przedstawienia syntetyzował, upraszczał, nie dbał o szczegóły. Chętnie stosował skróty perspektywiczne. Jego malarstwo cechuje ekspresja i rozmach. Znajomość anatomii zwierząt, umiejętność ich obserwacji pozwoliła artyście na tworzenie wielkich scen batalistycznych, odznaczających się realizmem przedstawienia, ale pozostających w duchu romantycznych idei. Był, tak jak Juliusz Kossak, niezrównanym portrecistą koni.

Część ekspozycji poświęcona twórczości Wojciecha Kossaka uderzała swoją różnorodnością. Brawurowo namalowana scena batalistyczna Pod Stoczkiem (82 x 146 cm, zbiory prywatne) z tumultem walki, kurzem, dymami i wirującymi w bitewnym zacietrzewieniu ułanami została zestawiona z utrzymanym w tej samej tonacji kolorystycznej, majestatycznym w wyrazie Doboszem – motywem z panoramy Olszynka Grochowska (1931, 71 x 55,5 cm, kolekcja prywatna). Eksponowany tu też jest Autoportret z koniem (46 x 38 cm, Fundacja Rafako).

Juliusz i Wojciech Kossakowie to twórcy malarstwa na wskroś polskiego. Nastrojowego i ekspresyjnego, wyciszonego, ekspansywnego – przedstawiającego świat szerokich stepów, zaciekłych potyczek i pięknych kobiet.

                                                                                                                                                                                                                                                                               Eliza Ptaszyńska, kurator wystawy