Muzeum Podlaskie w Białymstoku
Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego

Kalendarz wydarzeń MPB

wystawy czasowe

 


Biedermeier

Wernisaż 11 maja 2018 r., godz. 18.00, Ratusz w Białymstoku (Rynek Kościuszki 10)

Wystawa zorganizowana przez Muzeum Narodowe w Warszawie we współpracy z Muzeum Podlaskim w Białymstoku.

Kuratorki wystawy: Anna Kozak, Agnieszka Rosales Rodríguez

Ekspozycja czynna w Ratuszu w Białymstoku od 11 maja do 2 września 2018 r.

Wydarzenia towarzyszące - program

Gadżety - zobacz

Biedermeier to określenie mieszczańskiego stylu panującego przede wszystkim w sztukach użytkowych, ale też w malarstwie i literaturze Europy Środkowej pierwszej połowy XIX wieku. W rzemiośle wyróżniał się on prostotą, solidnością, kunsztownym ręcznym wykonaniem, naturalnością szlachetnych materiałów, funkcjonalnością i dążeniem do wygody. W malarstwie i literaturze przejawiał się w języku realizmu, w rzeczowym i opisowym podejściu do rzeczywistości.

Mianem biedermeieru nazywa się również epokę, której ramy wyznaczają umownie wydarzenia polityczne: Kongres Wiedeński 1815 r. i Wiosna Ludów 1848 r. Ustalony w Wiedniu po wojnach napoleońskich nowy polityczny ład przyniósł w krajach niemieckich i Cesarstwie Austriackim okres względnej stabilizacji, spokoju, okupionego jednak ograniczeniem wolności, policyjnymi represjami i cenzurą. Znacząco wzrosła w tym czasie rola mieszczaństwa, zabiegającego o komfort życia codziennego, nowoczesne i funkcjonalne wyposażenie domu, ale także wartości duchowe i szerszy dostęp do kultury. Mieszczański gust przyjął się jednak również na wiedeńskim dworze, w najwyższych arystokratycznych sferach krajów niemieckich czy w kręgach ziemiaństwa polskiego. Biedermeier, nazywany „udomowionym romantyzmem” to także postawa kultywowania życia rodzinnego, prywatnego, wartości religijnych i patriotycznych. Na ziemiach polskich, gdzie napięta sytuacja polityczna doprowadziła do wybuchu powstania listopadowego w 1830 r., biedermeier definiowany jest wręcz jako „styl dworkowy” i funkcjonował w urządzeniu wnętrz jeszcze w drugiej połowie XIX stulecia.

Niemiecki termin Biedermeier – złożenie słów bieder (poczciwy, prostoduszny, zacny) oraz Meier (typowo niemieckie nazwisko), zanim wszedł do słownika historii sztuki pod koniec XIX wieku, miał charakter prześmiewczy. Postać Weilanda Gottlieba Biedermeiera, szwabskiego poety i prowincjonalnego belfra, wymyślona została w celach humorystycznych przez dwóch przyjaciół, lekarza Adolfa Kuβmaula i prawnika Ludwiga Eichrodta W latach 1855-57 opublikowali oni na łamach satyrycznego czasopisma monachijskiego Fliegende Blätter pod tym nazwiskiem wiersze rzeczywistego ich twórcy, poety z Badenii, Samuela Friedricha Sautera, i dodali własne, parodiujące jego styl utwory. Biedermeier stał się odtąd synonimem minionej epoki, uległości wobec władzy, staromodnego gustu, naiwności, zacofania, konserwatyzmu, a nawet ciasnoty umysłowej i kołtuństwa. Pod koniec wieku XIX, w okresie wzmożonej industrializacji, zaczęto jednak na nowo odkrywać „dawne dobre czasy”, mieszczańską idyllę pierwszej połowy stulecia, odnajdując w biedermeierze znakomite rzemiosło i nowoczesne wzornictwo, inspirujące rozwiązania projektantów przełomu wieków.

Wystawa Biedermeier w Muzeum Podlaskim w Białymstoku (kolejna po Warszawie i Szczecinie odsłona ekspozycji), jest wszechstronną prezentacją kultury 1. połowy XIX w., meblarstwa, złotnictwa, ceramiki, szkła oraz, mody, malarstwa, grafiki i rysunku. Mapa wystawy rozciąga się między Wiedniem a Krakowem i Lwowem, Berlinem a Warszawą i Wilnem. Sztuka polska włączona została w europejski kontekst, głównie niemiecki i austriacki. Blisko 300 eksponatów pochodzi głównie z Muzeum Narodowego w Warszawie. Wystawa składa się z 4 problemowych części oraz aranżacji biedermeierowskiego salonu.

W pierwszej części, zatytułowanej: Mała stabilizacja zacnych Biedermeierów. Rodzina. Artysta. Społeczeństwo zaprezentowana jest galeria bohaterów biedermeieru, portrety awansującej klasy średniej, przedstawienia małżonków, rodzinnych idylli, utrwalone w obrazach społeczne role, zajęcia, mody i przedmioty. Wprowadzają one w materialną kulturę epoki i klimat łagodnego rytmu życia codziennego, prywatnych przyjemności, towarzyskich spotkań, odpoczynku, wspólnego muzykowania, gier, zabaw czy robótek ręcznych. Rodzina była miniaturą dobrze zorganizowanego społeczeństwa i państwa, najważniejszą „instytucją”, określającą obowiązki i przywileje, wynikające ze społecznego statusu, płci i wieku. Uporządkowany świat, przytulne i bezpieczne domowe ognisko stało się prywatnym azylem, utopią rodzinnego szczęścia, schronieniem przed politycznymi konfliktami. Wizerunki zamożnych mieszczan uderzają jednak często dosadną realistyczną charakterystyką, odsłaniają przywary i oznaki starości, pospolitość rysów, próżność, dumę, życiowe zadowolenie i mieszczańskie cnoty: pragmatyzm, rozsądek, moralność.

Dział W świecie dziecka. Rozrywka i edukacja uwydatnia nową rolę dzieci jako ważnych uczestników i odbiorców kultury: modeli licznych przedstawień portretowych i rodzajowych, adresatów baśni, wierszy, ilustrowanych książek. Fantastyczne przedstawienia baśniowych scen sąsiadują w tej części wystawy ze słodkimi, uroczymi wizerunkami dzieci i podlotków, dziecięcymi mebelkami i lalką, odzwierciedlającą standardy urody, ubioru i uczesania pierwszej połowy XIX w.

Trzecia sekcja, Ojczyzna, region, „mała ojczyzna”, odnosi się do problematyki tożsamości lokalnej i narodowej; prezentuje zagadnienia regionalizmu i patriotyzmu, podróżowania, uzdrowiskowej turystyki i rekreacji. W malarskiej topografii eksponującej zabytki, charakterystyczne widoki i „miejsca pamięci” można widzieć przejaw identyfikacji z ojczyzną, co miało szczególny ciężar w warunkach zniewolonej przez zaborców Polski. Na rodzimym gruncie wytworzyła się osobliwa tradycja narodowych pamiątek – w postaci biżuterii patriotycznej, przedmiotów (jak plakiety, filiżanki, talerzyki, figurki) z wizerunkami narodowych bohaterów, przede wszystkim Tadeusza Kościuszki i księcia Józefa Poniatowskiego, opatrzonych dedykacjami i symbolami. Zainteresowanie lokalnym dziedzictwem, krajoznawcze wędrówki, podróżowanie do kurortów oraz kolekcjonowanie pamiątek (uzdrowiskowych szkieł, plakiet, pamiątkowych litografii i ceramiki) wpisują się jednak w zjawiska ogólnoeuropejskie, są świadectwem umasowienia kultury i wzrostu znaczenia tradycji.

Prezentowany w przestrzeni wystawy biedermeierowski salon nie jest wierną rekonstrukcją wnętrz, lecz skomponowanym przez nas zestawem mebli, głównie warszawskich, fornirowanych czeczotą topolową. Te najwyższej rzemieślniczej jakości obiekty służące wygodnemu życiu wprowadzają w przytulne, gustownie urządzone wnętrza pierwszej połowy XIX w., zachwycają precyzją i solidnością wykonania, elegancją materiałów, prostotą wzorów. Charakterystyczne dla biedermeieru było ujednolicenie się wyposażenia wnętrz mieszczaństwa, arystokracji i szlachty.

Ostatnia część ekspozycji Biedermeier jako projekt estetyczny poświęcona jest szeroko rozumianemu wzornictwu pierwszej połowy XIX w.: meblom, srebrom, ceramice, szkłu, ubiorom i akcesoriom mody. Urządzona jest ona jako swoisty magazyn różnorodnych typów obiektów, wzorów, fasonów, rozwiązań technicznych i technologicznych. Ukazują one mnogość nowoczesnych pomysłów, odmian i funkcji przedmiotów domowego użytku, ale też bogactwo lokalnych tradycji i ośrodków, wpływy najważniejszych centrów meblarskich, manufaktur, hut szkła, warsztatów złotniczych.

Tekst: Anna Kozak, Agnieszka Rosales Rodríguez

Wernisaż wystawy, fot. Monika Węcław:


Ocalone skarby

19 maja – 30 września 2018 r., Muzeum Podlaskie - Ratusz

Wystawa ze zbiorów Działu Archeologii Muzeum Podlaskiego w Białymstoku.

Kuratorzy: Katarzyna Rusin, Ireneusz Kryński

Wystawa prezentuje bogate i różnorodne kolekcje zabytków archeologicznych, tworzone z darów przekazywanych do Muzeum Podlaskiego przez osoby prywatne i instytucje.

Dary były zaczątkiem zbiorów Działu Archeologii. Dzięki donatorom trafiły do niego niezwykle cenne eksponaty, m. in. toporki kamienne, siekierki krzemienne, harpuny kościane, ozdoby, monety i naczynia gliniane. Na szczególną uwagę zasługują dwa znalezione przypadkowo skarby monet: ze Złotorii, gm. Choroszcz i z Chreptowiec, gm. Kuźnica. Oba znaleziska numizmatów bez wątpienia należą do najważniejszych odkryć archeologicznych, dokonanych w ostatnich latach na Podlasiu.

Ekspozycja jest podziękowaniem dla wszystkich darczyńców za ich wkład w zachowanie wspólnego dziedzictwa przeszłości.