ZBIORY

Muzeum Historyczne zajmuje się głównie historią miasta i regionu. W jego zbiorach znajduje się ponad 70 tys. eksponatów wg nr inwentarzowych, zgromadzonych w następujących działach: realia, ikonografia, archiwalia, numizmaty.

REALIA

Pod określeniem „realia” kryje się najszerszy pod względem zakresu tematycznego dział zbiorów Muzeum Historycznego. Znajdziemy w nim zarówno przedmioty codziennego użytku – meble, naczynia, tkaniny, jak i dzieła sztuki – obrazy i rzeźby. Dział posiada 6.000 zabytków, wśród których najstarszymi są elementy uzbrojenia z XVI w.

W ramach „realiów” szczególne miejsce zajmuje kolekcja tatarianów, zabytków związanych z dziejami wyznającej islam ludności tatarskiej zamieszkującej od stuleci tereny Podlasia. Znajdziemy w niej piękne muhiry, chamaiły, Korany oraz inne przedmioty związane z kultem religijnym. Większość z nich, to unikaty w skali europejskiej.

Ważnym elementem zbiorów są także zabytki związane z białostockim przemysłem XIX i XX w. Ze względu na tragiczne dzieje naszego miasta w okresie II wojny światowej nie zachowało się ich wiele. Mimo to wciąż wzbogacamy tę kolekcję o nowe nabytki, wśród których można wymienić kafle z zakładu J. Kucharskiego, butelki po produkowanych w Białymstoku oranżadach, czy paczkę po papierosach z Fabryki Tytoniu Fajwela Jankowskiego.

Gromadzone przez lata zabytki z tego działu w dużej części eksponowane są na stałej wystawie „W białostockiej kamienicy”. Ilustrują życie codzienne białostockiego mieszczaństwa na przełomie XIX i XX w. Z kolei obrazy artystów tworzących w naszym mieście w latach międzywojennych prezentujemy na stałej ekspozycji „Białostocki salon artystyczny”.

IKONOGRAFIA

Zbiór inwentarza podstawowego liczy ok. 12.000 oryginalnych fotografii, pocztówek, albumów, stalorytów, drzeworytów oraz dwa zespoły negatywów: wykonany na kliszach składający się z ponad 8.000 klatek i wykonany na szkle, liczący 350 tabliczek szklanych w kilku wymiarach. Pokazuje obszar Białegostoku, dawnego województwa białostockiego, Wilna i Wileńszczyzny, Grodna i Grodzieńszczyzny, w znacznie mniejszym stopniu Kresy oraz inne ziemie polskie, sporadycznie także Europę. Dotyczy postaci i wydarzeń historycznych, przemysłu i rzemiosła, ruchu robotniczego, oświaty, architektury miast i miasteczek, życia codziennego począwszy od zdjęć rodzinnych aż po pocztówki świąteczne i okolicznościowe oraz obrazki religijne. Zespół cieszący się największym zainteresowaniem to ikonografia Białegostoku przedstawiająca miasto począwszy od końca XIX wieku aż do początku XXI wieku. Dynamiczny wzrost liczby eksponatów idzie w parze z ich jakością. Do najcenniejszych nabytków ostatnich lat zaliczają się fotografie przedstawiające życie i twórczość J. Blicharskiego – artysty malarza, nauczyciela Seminarium Nauczycielskiego, projektanta i wynalazcy, album Widy Goroda Bielostoka przygotowany jako dar Dumy Miejskiej dla cara Mikołaja II podczas jego wizyty w 1897 r. ze zdjęciami Józefa Sołowiejczyka. Do zbiorów trafił także zespół 150 fotografii wykonanych przez niemieckiego oficera w latach I wojny św., dokumentujący obecność wojsk okupacyjnych w Tykocinie, Białowieży, Narewce, Wasilkowie i Białymstoku.

ARCHIWALIA

Zespół liczący obecnie około 10.000 obiektów. Najstarsze pochodzą z XVII w. i dotyczą głównie spraw sądowych. Jednym z najcenniejszych dokumentów jest niewątpliwie Przywilej Cechowy wystawiony w 1769 r. przez Jana Klemensa Branickiego i Izabelę Branicką. Dokumenty gromadzone w Muzeum Historycznym dotyczą głównie historii Białegostoku i regionu.

W dziale archiwaliów znajduje się również obszerny zbiór gazet białostockich. Szczególnie cenny jest egzemplarz „Intelligenz Blatt” z 3 grudnia 1805 r. – pierwszej gazety drukowanej w Białymstoku w języku polskim i niemieckim, związanej z powstaniem administracji pruskiej w Białymstoku oraz zbiór „Gazety Białostockiej” – pierwszej gazety wydawanej w Białymstoku w języku polskim w latach 1912-1915.

Na uwagę zasługują dokumenty dotyczące przemysłu, m.in. druki reklamowe białostockich firm, a także oświaty, kultury i życia społecznego miasta u progu odzyskania niepodległości, aż po koniec XX w. Możemy tu wymienić chociażby liczne afisze przedstawień zespołów amatorskich, w Teatrze Lalek, w Teatrze Miejskim w Białymstoku z lat 40-tych XX w., a także afisze informujące o koncertach symfonicznych Państwowej Orkiestry Symfonicznej w Białymstoku z lat 60-tych XX w.

Inwentarz archiwaliów zawiera również mapy i plany Białegostoku i województwa z XIX i XX w. Licznie zgromadzone dokumenty z historii najnowszej dotyczą wojennych losów Białostoczan, a także deportacji Polaków na Syberię. „Pawłodarski rejon. ZPP. Spisy repatriantów 1946 r.” to najważniejszy dokument z zespołu umownie nazwanego pawłodarskim – zbioru dokumentów, które do Muzeum trafiły w 1990 r. Zawiera 80 dokumentów dotyczących działalności ZPP w Pawłodarze. Ważny jest również zbiór gazet i druków niezależnych wydawanych w latach 1980-1990.

NUMIZMATY

W zbiorach numizmatycznych Muzeum Historycznego znajduje się ok. 17.000 monet, banknotów, medali, żetonów, papierów wartościowych i dokumentów, zarówno polskich, jak i zagranicznych. Rozpiętość chronologiczna zgromadzonych zabytków sięga od starożytności, aż po czasy współczesne. Najciekawszymi numizmatami w kolekcji są monety złote, spośród których wyróżnia się rozmiarami i kunsztem wykonania piętnastodukatówka Jerzego Wilhelma wybita w Królewcu w 1631 r. (fot. 1). Z kolei miłośników historii regionalnej z pewnością zainteresują półgrosze Zygmunta II Augusta (fot. 2) wyemitowane w mennicy tykocińskiej, czy skarby z obszaru naszego województwa.

Wśród skarbów monet bez wątpienia najcenniejszym jest depozyt z Sejn, który jako jedyny spośród znajdujących się w zasobach Muzeum zawiera monety złote – 31 sztuk z XVI i XVII w. Ukryty był w przepięknie zdobionej drewnianej skrzyni na brzegu przepływającej przez miasto rzeki Marycha.