Muzeum Podlaskie w Białymstoku
Instytucja Kultury Województwa Podlaskiego

Kalendarz wydarzeń MPB

WYSTAWY CZASOWE przygotowane przez Muzeum Podlaskie w Białymstoku, prezentowane w innych ośrodkach

ZNAKI NIEPODLEGŁOŚCI. PIENIĄDZ POLSKI 1915–1939

Wystawa prezentowana w Narodowym Muzeum Historycznym Republiki Białoruś w Mińsku

Przygotowana została przez Muzeum Podlaskie w Białymstoku we współpracy z Instytutem Polskim w Mińsku i Narodowym Muzeum Historycznym Republiki Białoruś.

Prezentujemy na niej setkę banknotów i niemal dwieście numizmatów. Zabytki ilustrują sytuację na rynku pieniężnym ziem polskich w dobie działań wojennych (1914–1918), a także ewolucję waluty odrodzonego państwa polskiego (1918–1939).

Krwawe zmagania pierwszej wojny światowej wstrząsnęły zastygłymi fundamenty geopolitycznymi Europy i dały wielu narodom szansę na niepodległy byt państwowy. W gronie tym znaleźli się i Polacy, którzy już od 1915 r., za pośrednictwem nowych, tymczasowych środków płatniczych, manifestowali wolę wskrzeszenia ojczyzny. Możliwość tę dali im sami zaborcy zabiegający o przychylność silnego demograficznie narodu Polskiego. Czynili to poprzez zamieszczanie napisów w języku ojczystym, a także używanie tradycyjnej symboliki patriotycznej. W grudniu 1916 r. na obszarze Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego wprowadzono nową walutę – markę polską. Na banknotach i monetach pojawił się wówczas biały Orzeł – było to jego pierwsze oficjalne (urzędowe) zastosowanie od upadku powstania listopadowego.

W 1918 r. Polska ostatecznie zrzuciła zaborcze kajdany. Proponowano wówczas, aby to epokowe wydarzenie uczcić wprowadzeniem nowej waluty o nazwie „lech”, lecz z pomysłu szybko zrezygnowano na rzecz głęboko osadzonego w tradycji polskiej „złotego”. Trudne warunki powojenne sprawiły, że i ten projekt musiał zostać odłożony. Na walutę przejściową wybrano funkcjonującą już od dwóch lat markę polską. Banknoty emitowane w 1916 r. obiegały aż do 30 listopada 1923 r.

Odbudowa leżącego w gruzach kraju, a zwłaszcza próba dźwignięcia zapóźnionej gospodarczo-wschodniej części państwa, nie były łatwymi zadaniami. Palącym problemem stała się hiperinflacja. Marka gwałtownie traciła na wartości i należało podjąć szybkie działania w celu unormowania sytuacji. Zespół ekonomistów działający pod kierownictwem Władysława Grabskiego (ówczesnego premiera i ministra skarbu) opracował plan działań znany dziś pod nazwą „reformy Grabskiego”. Poprzez interwencje giełdowe ustabilizowano kurs marki polskiej. Rozpoczęto organizowanie Banku Polskiego, a 14 kwietnia 1924 r. wydano rozporządzenie o wprowadzeniu nowej waluty – złotego – dzielącego się na 100 groszy i wartego 0,290322 grama czystego złota (stanowił on równowartość franka szwajcarskiego). Wkrótce okazało się, że system jest zbyt „drogi” w utrzymaniu i przystąpiono do reformy stabilizacyjnej (1927–1932), która między innymi obniżyła wartość złotówki w złocie.

Szeroką paletę oficjalnych środków płatniczych uzupełniają przykłady ciekawych fałszerstw z epoki oraz narzędzia służących do ich wykonywania, a także wagi do kontrolowania oryginalności monet.

 

 

ALEKSANDER SZTURMAN (1869-1944). ARTYSTA W PODRÓŻY

Wystawa eksponowana w Narodowym Muzeum Sztuki Republiki Białoruś od 22 listopada 2018 r. do 7 stycznia 2019 r.
Wystawa przygotowana przez Muzeum Podlaskie w Białymstoku we współpracy z Instytutem Polskim w Mińsku i Narodowym Muzeum Sztuki Republiki Białoruś.

Wystawa jest pierwszą na Białorusi prezentacją obrazów Aleksandra Szturmana z kolekcji Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. Jest to największy muzealny zbiór prac artysty. Obrazy te Muzeum Podlaskie otrzymało w 1987 roku. Powodem ich przekazania właśnie do Białegostoku była bliskość Wilna, miejsca przez artystę ukochanego, jak też fakt posiadania w zbiorach Muzeum prac artystów szkoły wileńskiej XIX i XX wieku. Stan zachowania prac Szturmana był zły, na co wpływ miała zawiła historia ich losów.
Aleksander Szturman zmarł w 1944 roku. Jego artystyczną spuścizną zaopiekowali się uczniowie doprowadzając do przetransportowania obrazów w ramach repatriacji 1945 – 46 z Wilna do Polski. Miały one zostać przekazane do polskich zbiorów publicznych. Ze zwrotem obrazów zwlekał uczeń Szturmana, rzeźbiarz Edward Nowicki, który osiedlił się w Łodzi. Płótna zostały zdjęte z krosien i tak przechowywane były przez kolejne lata. Dopiero skuteczna interwencja prof. Jana Borowskiego, wykładowcy z Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie oraz wsparcie Ministerstwa Kultury i Sztuki pozwoliły odzyskać obrazy, których część w 1964 roku została przekazana do Muzeum Sztuki w Łodzi, część trafiła do Prokuratury Wojewódzkiej dla miasta Łodzi i Muzeum Narodowego w Warszawie. Ostatecznie obrazy z Muzeum Narodowego w Warszawie przekazano do zbiorów Muzeum Podlaskiego w Białymstoku.
W 2015 roku zakończona została konserwacja 120 obrazów Aleksandra Szturmana składających się na kolekcję Muzeum Podlaskiego w Białymstoku. Przeprowadzenie jej w latach 2013 – 2015 było możliwe dzięki współpracy Muzeum Podlaskiego w Białymstoku z Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, finansowemu wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach realizacji „Projektu Zatrocze”.

Kształt twórczości Aleksandra Szturmana wyznaczał przede wszystkim kolor, którego poszukiwał między innymi w architekturze. Jego prace są swoistym atlasem po najznakomitszych zakątkach Europy i Polski. Szturman, artysta wrażliwy i emocjonalny, sobie właściwymi środkami zamyka w swoich obrazach napotkane w podróżach urokliwe miejsca. Dla Szturmana istotne było światło, o którym pisał Karol Estreicher, że „dzieliło, rozpraszało formę, uczyło, że kolor zależny jest od blasku, że jest chwilowy, że drga i narzuca malarzowi swoistą technikę tworzenia, a także zmusza do malowania w pełnym oświetleniu”.
Szturman był nieprzeciętnym kolorystą chętnie pracującym w plenerach. Szczególnie wrażliwy na barwę operował nią w niezwykle szerokiej skali szukając wciąż nowych środków wyrazu. Podczas częstych i długich wędrówek potrafił wtopić się w krajobraz, a potem zamknąć go w niewielkim kawałku materii znajdując przy tym wspólny mianownik dla świata przyrody i artystycznej kreacji.